Ọ̀rọ̀ Àgbẹ̀

Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé-ìmọ̀ ọ̀fẹ́

ÒRÒ ÀGBÈ

Yorùbá gbágbò pé, isé àgbè jé isé ilè wa. Sùgbón jù èyí lo, isé àgbé ti wà láti ìgbà tí ayé ti wà. Bí a bá sì n so nípa òrò àgbè, kìí se isé oko nìkan là n so. Isé àgbè pín sí orísirísi ònà bíi: àgbè aroko bódúndé, olósìn, àgbè eléja, àgbè Olóyin, àgbè oní-fúláwà àti béè béè lo. Kò sì sí òkan nínú ìsòrí isé àgbè yí tí kò ní èrè tàbí ànfàní fún Olórí-kò-jorí, fún àwùjo, fun àwon ilé-isé àti fún orílè-èdè lápapò. Kí a kúkú so pé, láìsí isé àgbè, kò lé sí ènìyàn nítorí pá oúnje ni òré àwò. Àwon ònà wo nì à n gbà sisé àgbè? Ní ayé àtijó àwon àgbè aláròoje nìkan ni ó wà, sùgbón láyé òde òní isé àgbè ti gbounje fégbé ó sì ti gbàwò bò. Lónìí ati rí àgbè aládà-nlá, alápapò se, àti béè béè lo

Tí a bá n so nípa òrò agbè, kí tilè ni pàtàkì àti ìwúlò isé àgbè ní ilè Aláwò-dúdú àti ní àgbáyé lápapò? Lára àwon pàtàkì isé àgbè ni pé, nípa isé àgbè ni ati máa n mú oúnje jade fún gbogbo ènìyàn àti fún àwon eranko pèlú. Yorúbà a máa pòwe pe: bí óunje bá ti kúrò nínú ìsé, ìsé bùse. Láìsí óunje yoo sòro fún ènìyàn lati máa gbé ní àlàáfíà, nítorí pé okun tinú la fi n gbé tìta. Isé àgbè ni n mú oúnje wá; óunje ní sì n mú ìlera wá, ara-líle sì ni ogùn orò. Ó túnmò sí pé, láìsí isé àgbè tó jé orísun ìpèsè fún ohun àmúlò ilé-isé nlá àti kékeré, láìsí àwon ohun àmúlò wònyí kò le se é se fún ilé isé lati máa sisé.

Bí kò bá sí ilé isé, kò ní sí isé fún àwon ènìyàn lati se. Èyí tí ó tún túmò sí pé, isé àgbè jé ònà sí ìpèsè isé fún àwon ènìyàn. Nínú àbájádèe àwon aláyèwò nípa isé àgbè, wón so pé, ó tó ìpín bi ogóòrin ènìyàn tí wón n sise ni ònà kan tàsí òmíran nípa isé àgbè. Sùgbón pèlú àwon ànfàní tí ó kóra jopò sínú isè àgbè yí, àwon ènìyàn sì kóòríra isé àgbè síbè.

Pèlú gbogbo àwon ànfàní ti o wa nínú isé àgbè yí, kí ló wá dé tí àwon ènìyàn fí kóòríra isé àgbè síbè? Lára àwon ìdí ti àwon ènìyàn fi ní ikóòrírà si isé àgbè nipé, ó jé isé tí o nira láti se. Láì fi igbá bò kan nínú rárá, isé àgbè jé isé tí ó nira, ìdí nìyí tí àwon ènìyàn fi n sá fún isé yi nítorí pé kò séni tí ó fé sisé tó nira rárá, a fi isé ìròrùn nìkan, bí isé ófíìsì. Àwon ohun èlò tí wón n lò, bíi àdá àti okó tún n ba àwon ènìyàn lérù lati fi sisé àgbè.

Súgbòn nígbà tí òlàjú dé, ni àwon onímò ìjinlè se àgbékalè àwon ohun èlò amáyéderùn fún isé àgbè. Èyí ló wá mú kí isé àgbè wá wu òpòlopò lati se, nítorí pé kò wá sí àsekú ni isé àgbè nítorí ìrànlówò kémíkà tí a fi n pa oko àti àwon ohun èlò ìgbàlódè míràn bí èyí tí wón fi n koko, èyí tí wón fi n kórè àti béè béè lo.

Ní àkótán, pèlú ìdàgbàkókè tí ó ti bá isé àgbè ni àwùjo wa lónìí yìí, ó ye kí eni kòòkan wa mú isé àgbè yi lókùnkúndún-ùn nítorí nípa isé àgbè ni óunje fi lè pò yanturu ni àwùjo wa. Kìí se béè nìkan sùgbón ó tún jé òná láti tán òsì àti ìsé nípa pípèsè isé fún àwon tí kò rí isé, yó sì tún mú ìdàgbàsókè ba orò ajé wa ni orílè-èdè wa, Nàíjíríà àti àgáyé lápapò.