Àdàkọ:Ayoka Ose/4

Ewi Omode 2 IṢẸ́ TÓ TI WÀ NÍLẸ̀ LÓRÍ EWÌ ỌMỌDÉ LÁÀRIN ÀWÙJỌ YORÙBÁ ÀTI HAÚSÁ.

Ní ilé ayé gbogbo, ó jẹ́ àṣà pé kí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ máa kọ́ àwọn ẹsẹ àkànṣe ewì tí ó bá mú wọn lọ́kàn ní èdè wọn sórí. Wọn a sì máa fi àwọn tí ó bá jẹ́ pàtàkì nínú àwọn ẹsẹ wọ̀nyìí ṣe ìtọsẹ ọ̀rọ̀ wọn nígbà tí wọ́n bá ń sọ̀rọ̀ ní ọjọ́ iwájú. Irúfẹ́ àwọn ẹsẹ ewì bẹ́ẹ̀ tí àwọn àgbà àtijọ́ ti kọ́ sọ́rí ni ó di òwe tí wọ́n máa ń fi ṣe ẹṣin ọ̀rọ̀ wọn títí di òní yìí nítorí ọ̀rọ̀ ọgbọ́n àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tí à ń rí kọ́ nínú wọn gẹ́gẹ́ bí èrò Ọdúnjọ (1961).

Onírúurú àkòrí ni ọ̀pọ̀ òǹkọ̀wé tó ti ṣiṣẹ́ lórí ewì ọmọdé fún iṣẹ́ wọn bí eré òṣùpá, lítíréṣọ̀ ọmọdé ní èdè Yorùbá àti Haúsá. Àwọn àkòrí yìí fẹjú gidi torí lábẹ́ wọn ni a ti rí ìtàn, àlọ́, ìmọ́, ewì àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ. Nítòótọ́, ewì ọmọdé ló jẹ iṣẹ́ yìí lógún, ṣé Yorùbá bọ̀ wọ́n ní, odò kì í ṣàn láìní orísun. Kí òye iṣẹ́ yìí bà á lè yé ni yèkéyéké, a ó kọ́kọ́ wo ohun tí àwọn onímọ̀ pè ní ewì, lítíréṣọ̀ ọmọdé tó jẹ mọ́ ewì, orin àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Léyìn èyí ni a ó wá wo ohun tí àwọn onímọ̀ tún sọ lórí eré òṣùpá. Olúnládé (1998:9) sọ pé, “Ewì kíké jẹ́ ọ̀nà kan ti Yorùbá ń gbà láti fi òréré ayé àti àwùjọ hàn.” Àlàyé ti ó ń ṣe ni pé Yorùbá máa ń lo ewì gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan láti kọ́ ọmọ ní ẹ̀kọ́ àti ìhùwàsí ẹ̀dá ní àwùjọ. Barber (1977:5) sọ pé,

(… Nìnú àwọn àṣà tó jẹ́ pé ewì ni kókó ọ̀nà tí wọ́n fi ń ṣàlàyé ojú imúwáyé wọn àti ọ̀nà kan gbòógì láti ní òye tó tọ́ nípa ìtàn ìsẹ̀ǹbáyé lórí àwọn ọ̀nà ìbágbépọ̀ àwùjọ, ètò kan tó le è mójútó àgbéyẹ̀wò lítíréṣọ̀, ìbágbépọ̀ àwùjọ àti èrò àgbáyé gbọ́dọ̀ wà ní ṣẹpẹ́, bẹ́ẹ̀ kò ṣe é má nì í ni irúfẹ́ ètò bẹ́ẹ̀).

Àlàyé Barber ni pé gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ tó ti wáyé rí láyé àtijọ́ ni a máa ń bá pàdé nínú onírúurú ewì Yorùbá.