Ìṣẹ̀dálẹ̀ Yorùbá

Ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ Yorùbá ni àwọn ìtàn tó ṣàlàyé bí wọ́n ṣe ṣe ìṣẹ̀dá ilẹ̀ Yorùbá. Oríṣiríṣi ìtàn àtẹnudẹ́nu lati gbọ́ nípa ìṣẹ̀dálẹ̀ Yorùbá. Ìtàn kan sọ pé ilẹ̀ Lárúbáwá ni àwọn Yorùbá ti ṣẹ̀ wá, tí wọ́n fi sún dé ilé Ifẹ̀. Odùduwà tó jẹ́ babańlá àwọn Yorùbá ni ó tẹ ilé Ifẹ̀ dó. Àwọn ọmọ Odùduwà àti àwọn ọmọ-ọmọ ni ó tẹ àwọn ìlú jàǹkànjàǹkàn ilẹ̀ Yorùbá dó, àwọn ni wọ́n sì jọba káàkiri gbogbo ilẹ̀ Yorùbá.

Ìtàn sọ pé ọmọ méje ni Odùduwà bí: Ọ̀ràngún ti ilé Ìlá, Aláké ti Abẹ́òkúta, Ọba Ibìnì, Onísàbẹ́ ti Ìsábẹ́, Onípópó ti Pópó, Olówu ti Òwu, àti Ọ̀rànmíyàn ti Ọ̀yọ́.

Ìtàn mìíràn sọ pé Ọ̀kánbí nìkan ni ọmọ tí Odùduwà bí, àti pé Ọ̀kánbí ni ó bí àwọn méjèèje tí a dárúkọ. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni pé gbogbo ọba ilẹ̀ Yorùbá ni wọ́n jẹ́ ọmọ Odùduwà, èyí tí ó ṣe pàtàkì tó so gbogbo ọmọ Yorùbá pọ̀.

Àwọn ẹ̀yà Yorùbá jẹ̀ ẹ̀yà kan tó lajú púpọ̀; láti ìpìlẹ̀ ni wọ́n ti ní ètò nípa ohun gbogbo tí wọ́n ń ṣe. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí àkọsílẹ̀ fún àwọn ètò àti ìlànà tí wọ́n ń lò, síbẹ̀ àwọn Yorùbá mọ àwọn ètò àti ìlànà yìí, wọ́n sì ń ṣe àmúlò àti ètò wọn títí tí ó fi di bárakú fún wọn. Ẹni tí ó bá ń ṣe àmúlò àti ètò Yorùbá ni àwọn Yorùbá ń pè ní oọlọ́gbọ́ àti olóye, ẹni tí bá kùnà ni àwọn Yorùbá ń pè ní Òpè, aṣiwèrè, aláìgbọ́n, àti aláìgbọràn.

Àṣà ìbílẹ̀ àwọn Yorùbá ṣe pàtàkì púpọ̀ fún wọn, torí àwọn Yorùbá gbà pé ẹ̀yàkẹ́yà tí ó bá pa àṣà rẹ̀ tì, ó ti bọ́ lọ́wọ́ wọn àti pé irúfẹ́ ẹ̀yà bẹ́ẹ̀ yóò parun ní àgbáyé.