Ìkún omi ìpínlẹ̀ Adamawa ní ọdún 2022

Ìkún omi ti ipinlẹ Adamawa ti ọdun 2022 jẹ́ àjálù àdánidá kan tó ṣẹlẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Adamawa, Nàìjíríà, ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2022. Ó kan ilẹ̀ tó tó ẹgbẹ̀rún mẹ́ta (30,000) kìlómítà onígun mẹ́rin ó sì fi nǹkan bí mílíọ̀nù mẹ́fà (6.6 mílíọ̀nù) ènìyàn sí ewu tó lè ṣẹlẹ̀. Ìkún omi náà wáyé nítorí òjò líle koko àti bí omi ṣe ń ṣàn láti àwọn òkè ńlá Cameroon. Ó yọrí sí ikú mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n, ìpalára mẹ́jọ, àti ìṣípò àwọn ènìyàn 131,638. Ó tún bo àwọn agbègbè mẹ́tàléláàdọ́jọ mọ́lẹ̀, ó sì ba àwọn ilé, oko àti àwọn dúkìá mìíràn jẹ́. Ìkún omi náà fi hàn pé agbègbè náà kò lè fara mọ́ irú ìṣẹ̀lẹ̀ bẹ́ẹ̀, ó sì tún fi hàn pé ó yẹ kí a múra sílẹ̀ dáadáa, kí a sì dín àwọn nǹkan tí a lè ṣe kù.

Ní oṣù kẹwàá ọdún 2023, agbègbè àríwá-ìlà-oòrùn Nàìjíríà ní ìrírí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ ìkún omi, tí a mọ̀ sí ìtújáde omi láti Lagdo Dam ní Cameroon. Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn láti ọ̀dọ̀ Àjọ Àgbáyé fún Ìṣíkiri (IOM), ìṣẹ̀lẹ̀ yìí yọrí sí ìbàjẹ́ ńlá nínú ètò ìṣiṣẹ́, ó lé ní ilé 8,504 tí ó sì pa ènìyàn metalelogbon, tí ó jẹ́ pàtàkì jùlọ àwọn obìnrin, àwọn ọmọdé, àti àwọn àgbàlagbà.

Àwọn okùnfà

Ìkún omi ní ìpínlẹ̀ Adamawa ní ọdún 2022 ló fa ìkún omi ní ìpínlẹ̀ Adamawa, irú bí òjò líle, àkún omi odò, àti ìtújáde omi ní Cameroon ní àsìkò òjò. Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn láti ọ̀dọ̀ Ilé-iṣẹ́ Ìṣàkóso Pajawiri Orílẹ̀-èdè (NEMA) ti sọ, ìṣẹ̀lẹ̀ yìí fa ìkún omi líle ní ìpínlẹ̀ 31 lára ​​36 ti àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nigeria, pẹ̀lú Adamawa tí ó wà lára ​​àwọn tí ó ní ipa jùlọ nínú rẹ̀.

Ọ̀kan lára ​​àwọn ohun tó fa ìkún omi náà ni bí omi ṣe ń ṣàn láti àwọn òkè ńláńlá Cameroon, èyí tó ń ṣàn wọ inú Odò Benue àti àwọn odò rẹ̀. Omi Odò Benue pọ̀ sí i gidigidi, ó ju agbára rẹ̀ lọ, ó sì kún bo etí bèbè rẹ̀. Omi tó ń jáde láti Lagdo Dam ní Cameroon burú sí i, èyí tó mú kí odò náà túbọ̀ wúwo sí i.

Ohun mìíràn tó fa ìkún omi náà ni òjò ńlá tó rọ̀ ní ìpínlẹ̀ Adamawa àti àwọn apá ibòmíràn ní Nàìjíríà nígbà òjò. Òjò náà ju òjò ọdọọdún lọ, ó sì kún ilẹ̀, ó dín agbára ìwọ̀lé rẹ̀ kù, ó sì ń mú kí omi tó ń ṣàn jáde pọ̀ sí i. Òjò náà kó jọ sí àwọn agbègbè tó wà ní ìsàlẹ̀, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kún omi tó ń gbá ilé, oko àti àwọn ohun ìní mìíràn lọ.

Ipa

Ìkún omi ní ìpínlẹ̀ Adamawa ní ọdún 2022 ní ipa búburú lórí ìgbésí ayé àti ìgbésí ayé àwọn ènìyàn ní àwọn agbègbè tí ó ní ìṣòro náà. Gẹ́gẹ́ bí NEMA ti sọ, ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2022, ìkún omi náà yọrí sí ikú ènìyàn mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n tí ó sì pa ènìyàn mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n lára. Àwọn ènìyàn 131,638 míràn ni wọ́n lé kúrò nílé wọn wọ́n sì wá ààbò sí àgọ́ tàbí pẹ̀lú àwọn ẹbí àti ọ̀rẹ́. Ìkún omi náà tún bo àwọn agbègbè mẹ́tàléláàdọ́jọ mọ́lẹ̀ ní àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ méjìlá (LGA) ní ìpínlẹ̀ Adamawa, èyí sì kan nǹkan bí ènìyàn 260,000.

Ìkún omi náà tún fa ìbàjẹ́ púpọ̀ sí àwọn ẹ̀ka ètò àgbékalẹ̀, iṣẹ́ àgbẹ̀, àti àwọn ẹ̀ka mìíràn. Ó ba àwọn ilé, ojú ọ̀nà, afárá, ilé ìwé, àwọn ilé ìlera, àti àwọn ohun èlò ìlera gbogbogbòò jẹ́ tàbí ó ba wọ́n jẹ́. Ó tún gbá àwọn ohun ọ̀gbìn, ẹran ọ̀sìn, oúnjẹ àti àwọn dúkìá mìíràn lọ. Ìkún omi náà ba àwọn ìgbòkègbodò ọrọ̀ ajé jẹ́, bíi iṣẹ́ àgbẹ̀, ẹja pípa, ìṣòwò, àti ìrìnnà. Ó tún mú kí ewu àwọn àrùn tí ń bẹ nínú omi, bíi kọ́lẹ́rà àti typhoid pọ̀ sí i.

Gẹ́gẹ́ bí NEMA ṣe sọ, ìkún omi ní ọdún 2023 yọrí sí ìṣípò àwọn olùgbé ibẹ̀, èyí sì fi àwọn ilẹ̀ oko àti àwọn ètò ìṣiṣẹ́ sínú ewu. Lápapọ̀, ènìyàn 159,157 ló ní ipa lórí, ènìyàn mejidinlogbon kú, àti ènìyàn 48,168 ni wọ́n ti lé kúrò nílé ní ìpínlẹ̀ metala ní gbogbo Nàìjíríà.

Ìdáhùn ìrànlọ́wọ́ ènìyàn

Ní ìdáhùn sí ipò ìkún omi, NEMA àti àwọn olùrànlọ́wọ́ mìíràn ló bẹ̀rẹ̀ ìgbìmọ̀ amúṣẹ́ṣepọ̀ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀ka-ẹ̀ka Rapid Needs Assessment (RNA) láti yanjú àwọn àlàfo ìmọ̀ àti láti ṣètò àwọn ìsapá ìrànlọ́wọ́. RNA náà ní èrò láti pèsè àkópọ̀ gbogbo nípa àwọn àìní, àwọn àìlera, agbára, àti àwọn àlàfo ní àwọn agbègbè tí ó ní ipa. RNA náà bo àwọn ẹ̀ka mẹ́fà: ibùgbé àti àwọn ohun èlò tí kì í ṣe oúnjẹ (NFIs), ààbò oúnjẹ àti ìgbésí ayé (FSL), ìlera, ìmọ́tótó omi àti ìmọ́tótó (WASH), ààbò, àti ẹ̀kọ́.

Láti inú àwọn àwárí RNA, NEMA àti àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìrànlọ́wọ́ mìíràn ṣe ìrànlọ́wọ́ pajawiri fún àwọn ènìyàn tí ó ní ìṣòro náà. Èyí ní nínú pípín àwọn ohun ìrànlọ́wọ́ bí àgọ́, matiresi, aṣọ ìbora, àwọ̀n efon, àwọn ohun èlò ìse oúnjẹ, àwọn ohun èlò ìmọ́tótó, àti oúnjẹ. Ó tún ní nínú pípèsè àwọn iṣẹ́ ìlera, bíi àwọn ilé ìwòsàn tí ń gbé kiri, àjẹsára, àti ìṣọ́ra àrùn. Ó tún ní nínú mímú kí ìpèsè omi, ìmọ́tótó àti àwọn ohun èlò ìmọ́tótó sunwọ̀n síi, bí àwọn ihò omi, ilé ìgbọ̀nsẹ̀, àti àwọn ibùdó fífọ ọwọ́. Ó tún ní nínú ṣíṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn iṣẹ́ ààbò, bíi fíforúkọsílẹ̀ àti wíwá àwọn tí a ti lé kúrò nílé, pípèsè ìrànlọ́wọ́ nípa ọpọlọ, àti dídènà ìwà ipá tí ó dá lórí ìbálòpọ̀. Ó tún ní nínú mímú àwọn iṣẹ́ ẹ̀kọ́ padà bọ̀ sípò, bíi ṣíṣe àtúnṣe àwọn ilé ìwé, pípèsè àwọn ohun èlò ẹ̀kọ́, àti kíkọ́ àwọn olùkọ́.

Àbójútó tí ń lọ lọ́wọ́

Wọ́n ròyìn pé wọ́n ń ṣọ́ àwọn ipò tó yí ìkún omi yìí ká dáadáa, wọ́n sì ń retí àwọn ìròyìn síwájú sí i lórí ipò náà. Ẹgbẹ́ kan láti ọ̀dọ̀ National Emergency Management Agency, Adamawa State Emergency Management Agency, àti Nigeria Hydrological Services Agency ṣe ìrìn àjò àyẹ̀wò sí odò Bakin Kogi ní Jimeta láti ṣe àyẹ̀wò ipele omi fún ìkún omi tó ṣeé ṣe. Wọ́n rí i pé ìwọ̀n omi náà ga tó mítà 8.0 ní agogo mẹ́wàá àárọ̀ ní ọjọ́ ọgbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2023. Lẹ́yìn náà, ẹgbẹ́ náà kan sí egbẹ́ Ọmọ- ogun Ọlọ́pàá Omi ti Nigeria fún ìrànlọ́wọ́ láti dáhùn sí ìṣẹ̀lẹ̀ ìkún omi náà.