Abwoi (Tyap ("ní gidi", "Mabatado"): A̠bwoi, A̠boi. Orísìí àkọsílẹ̀: Obwoi; (Gworok): A̠bvwoi, A̠bvoi; Jju: A̠bvwoi, A̠bvoi; Hyam: Ku, Buboi, Bomboin; Kyoli: Amboyinye;^[1] Nghan: Nezhen; Hausa: Dodo) jẹ́ ẹ̀sìn ìbílẹ̀ ilẹ̀ Áfíríkà tí ó ń ṣiṣẹ́ bí ẹ̀sìn àwọn ẹ̀mí baba ńlá tí wọ́n ń wò gẹ́gẹ́ bí ẹ̀mí tàbí àtúnbí àwọn òkú, tí wọn kò rí ara wọn ṣùgbọ́n tí ohùn wọn gbọ́, tí ó ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ láàrin àwọn ènìyàn àárín gbùngbùn Nàìjíríà, Plateau tàbí àwọn ènìyàn Nenzit bí àwọn Adara, Atyap, Bajju, Bakulu, Batinor, Ham, Irigwe àti àwọn mìíràn.^[2]

Wọ́n ní káwọn ọmọ ìjọ máa lọ́wọ́ nínú àwọn ààtò ìsìn tí wọ́n máa ń ṣe lọ́pọ̀ ìgbà láàárín ọdún kan, wọ́n sì tún máa ń ṣe ìjọsìn kan ní gbogbo ọdún, níbi tí àwọn òrìṣà máa ń sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọ̀ràn tó jẹ mọ́ àwùjọ náà.^[3]

Orísun

Ó jọ pé kò sí àṣà ìbílẹ̀ tó so ẹ̀sìn yìí pọ̀ ṣọ̀kan. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, èyí fi hàn pé ìsìn Abwoi jẹ́ ìsìn àtijọ́.^[2]

Nenzit

Atyap

Àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ kan láàrin àwọn Atyap ("Mabatado") fi hàn pé ẹ̀yà Aku tí wọ́n kà sí àwọn olùgbé àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ náà tí wọ́n jáde wá láti inú ilẹ̀ nígbà tí àwọn ọdẹ Atyap dé ni àwọn tí ó dá Abwoi sílẹ̀ láàrin àwọn Atyap (Nenzit) àwùjọ-kékeré, pẹ̀lú àwọn kan lára àwọn irú Abwoi tí ó jẹ́ ti ìpilẹ̀ṣẹ̀ Atsam àti Agworok.^[2]

Atuk (Oṣù Kẹta ọdún 2008: 30-33) sọ pé àwọn Anghan ló mú èrò ẹ̀sìn Atyap (àjọsìn Abwoi) wá, nípa ìtàn ẹnu tí wọ́n sọ, èyí tí atyoli Abwui Kato sọ, tó sọ pé:

"Àwọn ará Anghan wá sí Kanai tàbí Sanai tàbí Bafoi Kanai láti ṣọ̀fọ̀ ikú ọmọ abínibí wọn - Kura Yanga, obìnrin kan ní ilẹ̀ Atyap. Gẹ́gẹ́ bí àṣà àwọn Anghan, irú ayẹyẹ ìsìnkú bẹ́ẹ̀ sábà máa ń ní ayẹyẹ Abwoi nínú. Àwọn ọmọ ìbílẹ̀ Bafoi bẹ àwọn Anghan pé kí wọ́n fi àwọn Abwoi sílẹ̀ pẹ̀lú wọn, tí wọ́n sì bá wọn wá. Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti fohùn ṣọ̀kan, wọ́n á ṣe ààtò kékeré kan, wọ́n á fi ewúrẹ́ méjì, àwọn èròjà kan àti wáìnì ṣe é."

Àwọn ìtọ́kasí

↑ Isichei, p. 50.
1 2 3 Isichei, Elizabeth (February 1988). "On Masks and Audible Ghosts: Some Secret Male Cults in Central Nigeria". Journal of Religion in Africa (Brill) 18 (1): 42–70. doi:10.2307/1580836. JSTOR 1580836. https://www.jstor.org/stable/1580836. Retrieved September 26, 2020.
↑ Agang, Sunday Bobai (22 June 2016). When Evil Strikes: Faith and the Politics of Human Hostility.. p. 238. ISBN 9781498235679. https://books.google.com/books?id=INfPDAAAQBAJ&q=abwoi+religion&pg=PA239. Retrieved September 26, 2020.

[1] Isichei, p. 50.

[Mask-2] 1 2 3 Isichei, Elizabeth (February 1988). "On Masks and Audible Ghosts: Some Secret Male Cults in Central Nigeria". Journal of Religion in Africa (Brill) 18 (1): 42–70. doi:10.2307/1580836. JSTOR 1580836. https://www.jstor.org/stable/1580836. Retrieved September 26, 2020.

[3] Agang, Sunday Bobai (22 June 2016). When Evil Strikes: Faith and the Politics of Human Hostility.. p. 238. ISBN 9781498235679. https://books.google.com/books?id=INfPDAAAQBAJ&q=abwoi+religion&pg=PA239. Retrieved September 26, 2020.

[1]

[2]

[3]