Ọdún Agẹmọ

Ọdún Agẹmọ

Èdè	Yorùbá
Ìtumọ̀	Òrìṣà Alágẹmọ
Agbègbè	Ilẹ̀ Yorùbá, Nàìjíríà

Ọdún Agẹmọ jẹ́ ọdún egúngún tàbí ti ìbòjú tí wọ́n máa ń ṣe ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìlú Yorùbá, ṣùgbọ́n tí ó gbajúmọ̀ jùlọ pẹ̀lú àwọn ẹ̀yà Ìjẹ̀bú ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Wọ́n ń ṣe àjọyọ̀ ọdún yìí àti àwọn ètùtù tí ó rọ̀ mọ́ ọn láti fi bọlá fún ẹ̀mí òrìṣà Agẹmọ, ẹni tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ olùdáàbò fún àwọn ọmọdé àti ẹni tí ó ń tọ́jú ọjọ́ iwájú àwọn Ìjẹ̀bú nípasẹ̀ ìbùkún rẹ̀. Ọdún yìí ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Áfíríkà, ní pàtàkì, àwọn ìṣe ẹgbẹ́ Agẹmọ. Nítorí èyí, àwọn nǹkan bíi ìsémọ́lé tàbí kí a má jáde síta ní àwọn àkókò kan nínú ọdún náà máa ń wáyé.

Ayẹyẹ Ọdún

Wọ́n sábà máa ń ṣe ọdún yìí láàárín oṣù Kẹfà (June) àti oṣù Kẹjọ (August), nínú ìtàn, ó máa ń bọ́ sí àkókò ìkórè àgbàdo lọ́wọ́ àwọn àgbẹ̀ Ìjẹ̀bú. Ọjọ́ méje ni ọdún yìí máa ń gbà, wọ́n sì máa ń yan ọjọ́ tí yóò bẹ̀rẹ̀ lẹ́yìn ìpàdé àti ìfọ̀rọ̀wérọ̀ láàrin Awùjalẹ̀ ti ilẹ̀ Ìjẹ̀bú àti àwọn olórí Agẹmọ mẹ́rìndínlógún tí wọ́n jẹ oyè, tí a tún mọ̀ sí Ọlọ́fà. Kí ọdún náà tó bẹ̀rẹ̀, ẹgbẹ́ Orò yóò kọ́kọ́ fi ọjọ́ méje ké, wọn yóò sì lu ìlù 'gbẹ̀dù'. Lẹ́yìn èyí, egúngún Agẹmọ mẹ́rìndínlógún láti àwọn abúlé ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ yóò lọ sí ojúbọ wọn ní Ìmọ̀sán, láti ọ̀nà Ìjẹ̀bú-Òde gẹ́gẹ́ bí ìrìn-àjò ọdọọdún. Agẹmọ kọ̀ọ̀kan máa ń gbé àwọn nǹkan bíi ìyẹ́ àti ìwo àgbò lórí, àwọn ọmọlẹ́yìn Agẹmọ yóò sì máa tẹ̀lé wọn. Ó jẹ́ èèwọ̀ fún obìnrin láti rí egúngún Agẹmọ nígbà tí wọ́n bá ń lọ sí Ìmọ̀sán. Ní ojú ọ̀nà wọn, egúngún Agẹmọ yóò dúró láti gba ẹ̀bùn àti láti súre fún àwọn ará ìlú.

Ní Ìmọ̀sán, àwọn egúngún náà yóò gba ẹ̀bùn kún ẹ̀bùn láti ọ̀dọ̀ Awùjalẹ̀, wọ́n yóò lò ọjọ́ mẹ́ta ní ojúbọ Agẹmọ láti ṣe àwọn ètùtù ẹ̀sìn ìbílẹ̀ àti láti pẹ̀tù sí òrìṣà Agẹmọ. Ní ọjọ́ wọn tí ó kẹ́yìn ní Ìmọ̀sán, wọ́n máa ń jó ijó ètùtù Agẹmọ; ní àsìkò yìí, tọkùnrin tobìnrin ni ó lè wo ijó náà. Lẹ́yìn náà, àwọn egúngún yóò lọ sí Ìjẹ̀bú-Òde láti parí àwọn ètùtù ọdún náà. Ọdún náà yóò wá sówó pátá pẹ̀lú ijó láti ọ̀dọ̀ olórí Agẹmọ, 'Támí Onírè' níwájú Awùjalẹ̀, àti àwọn ijó gbangba mìíràn láti ọwọ́ àwọn Agẹmọ yòókù.

Ọdún Agẹmọ jẹ́ ayẹyẹ ètùtù àtijọ́ láàrin àwọn Ìjẹ̀bú. Nínú ìtàn, àwọn àwòrò Agẹmọ jẹ́ apá kan nínú àwọn ọlọ́gbọ́n inú ní Ìjẹ̀bú. Pẹ̀lú bí ọdún ti ń gorí ọdún, onírúurú èrò lòdì sí ara wọn ti wáyé lórí iye àwọn Agẹmọ olóyè tí a mọ̀ dunjú tàbí bí a ṣe yẹ kí á ṣe àwọn ètùtù náà. Bótilẹ̀jẹ́pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ mọ oyè Agẹmọ mẹ́rìndínlógún, àwọn mìíràn ṣì wà. Bákan náà, àwọn Awùjalẹ̀ ní ayé òde òní lè jẹ́ Mùsùlùmí tàbí Kìrìsìtẹ́ní, èyí kò sì rọ̀ wọ́n lọ́wọ́ láti ṣe ojúṣe wọn nínú ìtàn.

Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Ìtàn Àròsọ àti Ètùtù

Ọdún náà ní ìbátan pẹ̀lú ìtàn àròsọ Agẹmọ, ẹni tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ ọmọ Ọbàtálá. Gọbìyà wáyé nígbà tí Agẹmọ fẹ́ ẹni tí Ọbàtálá kò fẹ́, èyí mú kí Ọbàtálá gba gbogbo agbára idán rẹ̀ padà. Èyí sọ ọ́ di aláìlera láti dá ara rẹ̀ padà bọ̀sípò nígbà tí ó ń ṣe idán kan, èyí ló jẹ́ kí àwọn ikán jẹ ìfun rẹ̀ tí ó sì sọ ọ́ di alábùkù ara. Pẹ̀lú àbùkù rẹ̀, ìgboyà àti ọgbọ́n Agẹmọ ràn án lọ́wọ́ láti fi ẹní ògùṣọ̀ (raffia mat) bo àìlera rẹ̀. Ìfaradà àti sùúrù rẹ̀ ló jẹ́ kí ìsìn rẹ̀ fẹsẹ̀ múlẹ̀. Egúngún Agẹmọ, tí gbogbo ènìyàn ń rí níta gẹ́gẹ́ bí ẹní ògùṣọ̀ tí ń rìn fúnra rẹ̀, jẹ́ ohun tí ó wà fún àwọn ọkùnrin nìkan, wọ́n kà á léèwọ̀ fún àwọn obìnrin láti wò ó tàbí kópa nínú rẹ̀. Ọdún yìí tún ní àwọn elégéńgẹ́ (Agẹrẹ stilt dancers), oríṣiríṣi ètùtù, àti àdúrà fún ìrọ̀rùn àti àlàáfíà ìlú. Ọdún náà tún ní ijó pẹ̀lú àwọn ìlù bíi Èṣí (ìlù tí wọ́n fi ògùṣọ̀ bò) àti Àràn-Ọ̀gìdá. Àwọn ará ìlú gbàgbọ́ pé ṣíṣe ọdún yìí máa ń dènà àjàkálẹ̀ àrùn, ó ń lé ibi dànù, ó sì ń mú kí òjò rọ̀ dáadáa.

Ẹ tún wo

• Ọdún Ẹyẹbí (Eyibi)
• Ọdún Ẹlúkú