Aṣọ ẹbí

Àwọn Yorùbá nínú Aṣọ-Ẹbí (Nàìjíríà)

Àwọn obìnrin Yorùbá nínú Aṣọ-Ẹbí (Nàìjíríà)

Sítaìlì aṣọ-ẹbí

Aṣọ-ẹbí, tí wọ́n tún máa ń kọ báyìí Aṣọẹbí ní Nàìjíríà, jẹ́ aṣọ ìṣọ̀kan tàbí sítaìlì aṣọ wíwọ̀ ti ìbílẹ̀ tí àwọn Yorùbá máa ń wọ̀ gẹ́gẹ́ bí àmì ìfọwọ́sowọ́pọ̀, ìkẹ́gbẹ́, àti ìṣọ̀kan ní àwọn ibi ayẹyẹ, ìṣẹ̀lẹ̀, àti àsìkò ọdún. Ète wíwọ̀ aṣọ yìí ni láti fi dá ara ẹni mọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́, mọ̀lẹ́bí tàbí ọ̀rẹ́ níbi ayẹyẹ láwùjọ tàbí ìsìnkú.

Ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀

Ọ̀rọ̀ náà Aṣọcode: yor promoted to code: yo nínú èdè Yorùbá túmọ̀ sí aṣọ gangan (cloth) nígbà tí Ẹbícode: yor promoted to code: yo túmọ̀ sí mọ̀lẹ́bí (family group). A lè ṣàpèjúwe Aṣọ-Ẹbí gẹ́gẹ́ bí aṣọ ìdílé tí wọ́n sábà máa ń wọ̀ gẹ́gẹ́ bí aṣọ ìṣọ̀kan (uniform) níbi ayẹyẹ ìdílé bíi ìgbéyàwó, ìsìnkú, ọjọ́-ìbí àti ayẹyẹ ọdún. Àṣà yìí ti tàn kálẹ̀ kọjá ṣíṣe é nínú ìdílé nìkan nítorí pé àwọn olùfẹ́rẹ̀ tó wá bá ẹni tó ń ṣayẹyẹ yọ̀ pẹ̀lú lè wọ Aṣọ-Ẹbí.

Ayodele Olukoju, onítàn nípa ọrọ̀-ajé ọmọ Nàìjíríà, gbàgbọ́ pé Aṣọ-Ẹbí bẹ̀rẹ̀ sí í di ohun mánigbàgbé ní ọdún 1920 lásìkò ìgbèrú ọrọ̀-ajé lẹ́yìn Ogun Àgbáyé Kìíní èyí tí ó jẹyọ látàrí owó rẹpẹtẹ tí wọ́n ń rí nínú ọjà bíi epo ẹyìn. William Bascom tọpinpin ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ padà sí àsìkò kan sẹ́yìn nígbà tí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ (age grade) nínú àwọn Yorùbá máa ń wọ aṣọ ìṣọ̀kan láti fi sààmì ìbáṣepọ̀ wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀rẹ́. Ní àwọn ọdún 1950, àwọn ọmọ ẹgbẹ́ obìnrin tàbí ẹgbẹ́ máa ń wá síbi ayẹyẹ tàbí ọdún àwọn mọ̀lẹ́bí pẹ̀lú sítaìlì aṣọ kan náà, bàtà, ìró, ẹ̀wù, tàbí ìlẹ̀kẹ̀ ọrùn; àṣà yìí ń tọ́ka sí ìbáṣepọ̀ ọ̀rẹ́ dọ́mọdọ́mọ. Wíwọ aṣọ ìṣọ̀kan yìí tún lè jẹ́ ọ̀nà láti fi ṣe àfihàn ọrọ̀ ẹni nítorí pé aṣọ-ẹbí máa ń fa ìfigagbága láàrin àwọn ẹgbẹ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ níbi tí ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ti ń gbìyànjú láti tàn ju ara wọn lọ nípa dídára, jíjẹ́ ojúlówó, àti ọlá tó wà nínú aṣọ ìṣọ̀kan wọn.

Àwọn ọdún 1960 títí dé òde-òní

Láti àárín àwọn ọdún 1960 títí de òpin àwọn ọdún 1970, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í lo àwọn aṣọ bíi léesì àti george tí wọ́n kó wọlé láti òkè-òkun pẹ̀lú aṣọ Nàìjíríà, wọ́n sì di ohun tó gbajúmọ̀ tí wọ́n ń lò fún aṣọ-ẹbí. Ìbéèrè fún àwọn aṣọ ìbílẹ̀ tó jẹ́ iṣẹ́-ọwọ́ bíi agbádá tún sọ àwọn atélọ̀ àti apẹẹrẹ-aṣọ (fashion designers) tó ń pọkànpọ̀ sọ́rọ̀ aṣọ ìbílẹ̀ dọ̀tun. Àwọn atélọ̀ ń sapá láti bá ìbéèrè àti àwọn àwòrán aṣọ ìṣọ̀kan tó ń pọ̀ sí i mu, nígbà mìíràn wọ́n ń lo àwọn ojúewé ìwé-ìròyìn aṣọ-òde láti yan sítaìlì tí wọ́n fẹ́. Ìgbèrú aṣọ-ẹbí tún bára mu pẹ̀lú ìgbà tí ọjà ìwé-ìròyìn oge àti ìgbésíayé gbilẹ̀ ní Èkó; àwọn atélọ̀ ń wo àwọn àwòrán aṣọ fún ìmísí, nígbà tí àwọn oníbàárà wọn ń ra àwọn ìwé-ìròyìn yìí láti wò bóyá àwọn tàbí àwọn ọ̀rẹ́ àwọn wà nínú àwòrán ibẹ̀. Okechukwu Nwafor ti ṣe àfihàn bí aṣọ-ẹbí ṣe jẹ́ ìyọrísí ìdàpọ̀ àṣà (cosmopolitanism) ní Èkó, níbi tí dídá rẹ̀ ti dá lórí ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàrin àwọn ayàwòrán, àwọn ìwé-ìròyìn oge, àwọn olùtà, àti àwọn atélọ̀ ní ìgboro Èkó. Ní àwọn àsìkò àìpẹ́ yìí, bí aṣọ-ẹbí ṣe tàn kálẹ̀ láwùjọ ti pọ̀ débi pé àlejò tí kò lùgùbà tàbí ẹni tí kò gbìyànjú láti mọ ni tún lè fẹ́ kí wọ́n mọ̀ ọ́n nípasẹ̀ aṣọ-ẹbí. Ìtara àwọn àlejò láti wọ aṣọ-ẹbí ń wá láti inú ọlá àkànṣe tí wọ́n ń fún àwọn tó bá wọ̀ ọ́. Èyí ń tẹnumọ́ èrò náà pé ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ibi ayẹyẹ ní Nàìjíríà, wọ́n máa ń bọ̀wọ̀ fún aṣọ-ẹbí ju ohunkóhun mìíràn lọ, kódà ju oúnjẹ lọ.

Ní àwọn àsìkò yìí, aṣọ-ẹbí ti di ìṣẹ̀lẹ̀ ìgboro tó ti tàn dé àwọn àṣà Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà mìíràn. Fún àpẹẹrẹ, ní Sierra Leone àti Cameroon, wọ́n ń pe aṣọ-ẹbí ní Ashobi, níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tó ń lò ó kò tiẹ̀ mọ̀ pé ọ̀dọ̀ àwọn Yorùbá ló ti ṣẹ̀wá. Àwọn tó ń ta aṣọ ìbílẹ̀ àti èyí tí wọ́n kó wọlé ti rí èrè púpọ̀ látàrí bí wọ́n ṣe ń béèrè fún aṣọ ìṣọ̀kan yáa. Àwọn olùtà aṣọ kan máa ń fúnni ní ìmọ̀ràn àti iye owó àpapọ̀ lórí yíyàn aṣọ àti iye tí yóò ná ni. Bótilẹ̀jẹ́pé iye owó tí a fi ń ra aṣọ tàbí rán aṣọ ìbílẹ̀ kò wọ́n jù, wọ́n ṣì ń lo àṣà aṣọ-ẹbí nígbà mìíràn láti fi ṣàfihàn ọrọ̀ tàbí ipò ẹni. Àwọn kan ń wọ aṣọ tó ní iṣẹ́ ọnà rírán olówó iyebíye àti aṣọ púpọ̀ gẹgẹ̀, nígbà tí àwọn mìíràn tí wọn kò lówó tó láti ra odidi rẹ̀ máa ń ra kìkì ẹ̀wù òkè àti gèlè tàbí fìlà tí ó bára mu. Aṣọ-ẹbí ti di aṣọ ọlá tí àwọn gbajúmọ̀ àti ọlọ́rọ̀ ń wọ̀ lásìkò yìí, pàápàá jùlọ àwọn òṣèré Nollywood ní Nàìjíríà. Pẹ̀lú bí àwọn apẹẹrẹ-aṣọ ṣe ń ṣẹ̀dá àwọn aṣọ fún àwọn ayẹyẹ àkànṣe láti tẹ́ àwọn ọlọ́rọ̀ tó ń ra ọjà wọn lọ́rùn, àwọn aṣọ-ẹbí ti di ohun tó wọ́pọ̀ lójúojúmọ́ báyìí.