Agẹmọ (Òrìsà )
| Àlàyé Òrìṣà | |
|---|---|
| Òrìṣà fún | Òjíṣẹ́ àwọn òrìṣà |
| Ibùgbé | Ọ̀run |
| Ẹranko | Ògà (Alágẹmọ) |
| Àwọ̀ | Onírúurú àwọ̀ |
| Àwọn Olùsìn | |
| Ẹ̀sìn | Ẹ̀sìn Yorùbá |
| Agbègbè | Ilẹ̀ Yorùbá |
| Ẹ̀yà | Àwọn ọmọ Yorùbá |
| Apá kan nínú ẹ̀sìn Yorùbá |
| Ẹ̀sìn Yorùbá |
|---|
 |
| Àwọn Ọlọ́run àti Òrìṣà |
| Ìgbàgbọ́ |
| Àṣà àti Ìṣe |
| Àwọn Ẹ̀yà tàbí Ìyàtọ̀ |
|
| Àwọn ibi mímọ́ |
| Àwọn akíkanjú ìtàn |
Nínú Ẹ̀sìn Yorùbá, Agẹmọ jẹ́ ẹ̀mí ògà (alágẹmọ) tí ó jẹ́ ìránṣẹ́ Olódùmarè, Ẹlẹ́dàá tí ó dá gbogbo àwọn akọni òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá tí a mọ̀ sí Òrìṣà. Agẹmọ ni ó máa ń gbé iṣẹ́ láàrin Olódùmarè àti àwọn òrìṣà yòókù.[1]
Ìtàn Àròsọ
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Nínú ìtàn kan, Agẹmọ ran ọ̀gá rẹ̀, Olódùmarè, lọ́wọ́ láti borí nínú ìdíje pẹ̀lú Olókun, òrìṣà omi. Olókun jẹ́ ògbónǹtarìgì nínú iṣẹ́ hírúmọ̀-hírúwẹ̀ àti rírẹ aró, èyí sì mú kí ó gbéraga pé òun ga ju gbogbo òrìṣà yòókù lọ, títí kan Olódùmarè pàápàá. Ó pe Olódùmarè níjà sí ìdíje aṣọ dídára láti mọ ẹni tí ó ga jùlọ ní tòótọ́. Olódùmarè rán Agẹmọ pé kí ó sọ fún Olókun láti fi aṣọ rẹ̀ tí ó dára jùlọ hàn, pé tí ó bá wu àwọn, àwọn yóò gba ìpè rẹ̀. Agẹmọ, gẹ́gẹ́ bí ògà, ní agbára láti gba àwọ̀ àti ilà aṣọ èyíkéyí tí Olókun bá gbé jáde. Nígbà tí Olókun rí i pé ìránṣẹ́ Olódùmarè lásán lè gba àwọ̀ iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ bẹ́ẹ̀, ó rò ó pé òun kò ní lè dọ́gba mọ́ Olódùmarè fúnra rẹ̀, ó sì jẹ́wọ́ ìjákulẹ̀.[1][2][3]
Ìjọsìn
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Agẹmọ jẹ́ òrìṣà pàtàkì fún àwọn ará Ìjẹ̀bú. Ìsìn Agẹmọ tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ àwọn obìnrin tí kò bímọ, tí ọ̀pọ̀ nínú wọn lọ sọ́dọ̀ òrìṣà náà láti wá ìwòsàn sí àìlọ́mọ wọn. Nígbà tí wọ́n bá bímọ, wọ́n á ya ara wọn àti àwọn ọmọ wọn sọ́tọ̀ fún ìsìn Agẹmọ.[4][5]
Láyé àtijọ́, ènìyàn ni wọ́n máa ń fi rúbọ fún Agẹmọ, wọ́n á sì fi ẹni náà sílẹ̀ kí ó jẹrà nínú ojúbọ òrìṣà náà. Nígbà tí ó yá, ìyípadà wáyé níbi tí wọ́n ti bẹ̀rẹ̀ sí ní fi ènìyàn àti màálù rúbọ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún. Ọdún tí wọ́n bá fi ènìyàn rúbọ ni wọ́n ń pè ní Akọ Ọdún, ọdún tí wọ́n bá sì fi màálù rúbọ ni wọ́n ń pè ní Abọ Ọdún. Nígbà tí ìrúbọ ènìyàn parẹ́ pátápátá, Akọ Ọdún di ọdún fún rírúbọ akọ màlúù, bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ ni Abo Ọdún di ọdún fún rírúbọ abo màlúù. Dípò kí ẹran náà jẹrà gẹ́gẹ́ bí ti ènìyàn àtijọ́, àwọn ènìyàn máa ń pa á jẹ ni.[6]
Ayẹyẹ Agẹmọ jẹ́ àjọyọ̀ ọlọ́dún tó máa ń gbé ìbòjú (egúngún) jáde ní ọ̀pọ̀lọpò ìlú ní ilẹ̀ Yorùbá, ṣùgbọ́n ó gbajúmọ̀ jùlọ láàrin àwọn Ìjẹ̀bú ní Ìpínlẹ̀ Ògùn. Wọ́n ń ṣe àjọyọ̀ yìí àti àwọn ìsìn tí ó rọ̀ mọ́ ọn láti bọlá fún Agẹmọ, ẹni tí wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ olùdáàbò àwọn ọmọdé àti ẹni tí ó ń tọ́jú ọjọ́ iwájú àwọn Ìjẹ̀bú nípasẹ̀ ìbùkún rẹ̀.[7]
Àwọn Ìtọ́kasì
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- 1 2 Lynch, Patricia (Kàrùn-ún 1, 2010). African Mythology A to Z. Chelsea House Publications. ISBN 978-1604134155. https://books.google.com/books?id=ISBN1604134151.
- ↑ Abarry, Abu (1996). African Intellectual Heritage: A Book of Sources. Temple University Press. ISBN 1566394031. https://books.google.com/books?id=AxXE65flKPwC.
- ↑ Duane, O.B. (2001). African Myths and Legends. Brockhampton Press. ISBN 1860193676. https://books.google.com/books?id=qH5QCt0R5CgC.
- ↑ Ojo, Olatunji (2009). "'Heepa' (Hail) Òrìşà: The Òrìsà Factor in the Birth of Yoruba Identity". Journal of Religion in Africa 39 (1): 30–59. doi:10.1163/157006609X408211. ISSN 0022-4200. JSTOR 20696795. https://www.jstor.org/stable/20696795.
- ↑ Ojo, Olatunji (2008). "Beyond Diversity: Women, Scarification, and Yoruba Identity". History in Africa 35: 347–374. doi:10.1353/hia.0.0015. ISSN 0361-5413. JSTOR 25483727. https://www.jstor.org/stable/25483727.
- ↑ Awolalu, J. Omosade (1973). "Yoruba Sacrificial Practice". Journal of Religion in Africa 5 (2): 81–93. doi:10.2307/1594756. ISSN 0022-4200. JSTOR 1594756. https://www.jstor.org/stable/1594756.
- ↑ "How Agemo festival put Ijebuland on hold for seven days - Vanguard News" (in en-US). Vanguard News. Háríì 14, 2017. https://www.vanguardngr.com/2017/07/agemo-festival-put-ijebuland-hold-seven-days/.