Aganju
| Àlàyé Òrìṣà | |
|---|---|
| Òrìṣà fún | Iná, Aginjù, Òkè Iná (Santería), Odò (Santería) |
| Ibùgbé | Aginjù, Ọ̀run, Òkè Iná |
| Àwọ̀ | Pupa àti Funfun (Ilẹ̀ Yorùbá); Pupa àti Ilẹ̀ (Brown) (Kúbà) |
| Ìbátan | Ṣàngó (Abúrò tàbí Ọmọ-ara), Àjàká (Baba) |
| Àmì | Idà, Òòyà (Oṣé onírin méjì) |
| Àwọn Olùsìn | |
| Ẹ̀sìn | Ẹ̀sìn Yorùbá, Umbanda, Candomblé, Santería |
| Agbègbè | Ìpínlẹ̀ Òyọ́, Bẹ̀nín, Kúbà, Bàràsílù |
| Ẹ̀yà | Àwọn ọmọ Yorùbá, Àwọn ọmọ Fon |
| Ara ọ̀wọ́ àpilẹ̀kọ nípa |
| Àwọn Ọmọ Yorùbá |
|---|
 |
|
Àwọn Ẹ̀yà (Subgroups)
|
|
Agbègbè (Geography)
|
|
Àwọn Ọdún àti Ayẹyẹ
|
|
Àwọn gbajúmọ̀
|
Aganjú (tí a tún mọ̀ sí Agayú tàbí Aggayú ní àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ń sọ èdè Spáníṣì) jẹ́ Òrìṣà pàtàkì nínú Ẹ̀sìn Yorùbá àti àwọn ẹ̀sìn tí ó jáde láti inú rẹ̀ ní Amẹ́ríkà (Diaspora). Ó jẹ́ òrìṣà àtètèdáyé tí ó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú oòrùn, iná, àti aginjù tí a kò tíì tẹ̀dó sí. Ní ilẹ̀ Kúbà, nínú ẹ̀sìn Santería, wọ́n máa ń fi Aganjú wéra pẹ̀lú Saint Christopher.[1]
Nínú ìtàn àti ìṣẹ̀ṣe, Aganjú ní ìsopọ̀ tó lágbára pẹ̀lú Ṣàngó. Nínú ìtàn Ìjọba Òyọ́, Aganjú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Aláàfin àtijọ́. Àwọn ìtàn àtẹnudẹ́nu kan sọ pé òun ni ọmọ Àjàká, èyí tí ó fi jẹ́ ọmọ ẹ̀gbọ́n fún Ṣàngó. Àti Ṣàngó àti Aganjú jẹ́ ọba aládé ní Òyọ́ tí wọ́n sì di òrìṣà lẹ́yìn ikú wọn.[2]
Àwọn Ìṣẹ̀ṣe
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní Ilẹ̀ Yorùbá
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní Nàìjíríà àti orílẹ̀-èdè Bẹ̀nín, a mọ Aganjú gẹ́gẹ́ bí ọba jagunjagun tí ó ti di òrìṣà, ẹni tí orírun rẹ̀ jẹ́ ìlú Ṣakí ní Ìpínlẹ̀ Òyọ́. Yàtọ̀ sí Ṣàngó tó máa ń lo ààrá àti ẹdùn láti jà, idà ni Aganjú máa ń lò, wọ́n sì ní ó máa ń yọná lẹ́nu láti bá àwọn ọ̀tá rẹ̀ jà. Ilẹ̀ Ṣakí jẹ́ agbègbè tí òkúta àti àpáta pọ̀ sí, èyí sì jẹ mọ́ agbára Aganjú gẹ́gẹ́ bí òrìṣà tí ó dúró gbagidi bí àpáta.[2]
Santería (Lucumí)
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní orílẹ̀-èdè Kúbà nínú ẹ̀sìn Lucumí, àwọn ènìyàn mọ Aganjú sí òrìṣà òkè iná (volcano). Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò sí òkè iná ní ilẹ̀ Yorùbá tàbí ní Kúbà, ìsopọ̀ yìí wáyé nítorí ìwà gbigbóná Aganjú àti àjọṣe rẹ̀ pẹ̀lú Oroíña (Oríṣi Ìyá Iná tí ó ń gbé inú ilẹ̀). Àwọn onímọ̀ kan sọ pé bótilẹ̀jẹ́pé àwọn òkè iná tí ó ti kú wà ní agbègbè Biu Plateau ní apá Àríwá Nàìjíríà, agbègbè yìí jìnnà púpọ̀ sí ilẹ̀ Yorùbá; nítorí náà, ó ṣeé ṣe kí ìsopọ̀ mọ́ òkè iná jẹ́ àpèjúwe tí àwọn aṣèwádò ẹ̀sìn náà bẹ̀rẹ̀ ní òkèèrè láti ṣe àlàyé agbára Aganjú.[1]
Candomblé
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní orílẹ̀-èdè Bàràsílù nínú ẹ̀sìn Candomblé, wọ́n máa ń bọ Aganjú gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan láàrin àwọn "manifestation" tàbí oríṣi Ṣàngó, tí wọ́n ń pè ní Xangô Aganjú. Ó dúró fún agbára iná àti ilẹ̀ tí kò ṣe é kápá. Nígbà mìíràn, wọ́n máa ń pè é ní Xangô menino (Ṣàngó ọmọdé), èyí tí ó dúró fún agbára èwe àti ìgbóná ara Òrìṣà náà.[3]
Àwọn Ìtọ́kasì
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- 1 2 Falola, Toyin; Genova, Ann (2005). Orisa Yoruba God and Spiritual Identity in Africa and the Diaspora. Africa World Press. ISBN 978-1592213740.
- 1 2 Hunter, Jo Anna (2005). Oro Pataki Aganju: A Cross Cultural Approach Towards the Understanding of the Fundamentos of the Orisa Aganju in Nigeria and Cuba. Africa World Press.
- ↑ Lynch, Patricia Ann (2010). African Mythology, A to Z. Chelsea House. ISBN 978-1604134155.
Ìwé Àkàsíwájú
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- Hunter, Jo Anna. "My Journey to Aganjú: The Orisa so Hard to Find." BlackMadonnaEnterprises.com.
