Asọ òkè

Aṣọ Òkè (Òfì) tí a rán ní àgbádá àti fìlà

Ẹ̀wù ìbílẹ̀ àwọn obìnrin Yorùbá

Aṣọ òkè, tí àwọn ènìyàn mọ̀ tẹ́lẹ̀ sí Òfì, jẹ́ aṣọ híhun aláfọwọ́ṣe tó ṣẹ̀wá láti ọ̀dọ̀ àwọn Yorùbá ní ilẹ̀ Yorùbá tó wà nínú Nàìjíríà, Benin àti Togo tòde-òní. Àwọn ọkùnrin ló sábà máa ń hun aṣọ yìí, tí wọ́n sì ń lò ó láti fi rán ẹ̀wù ńlá àwọn ọkùnrin tí a ń pè ní àgbádá àti fìlà tí a ń pè ní fìlà, bẹ́ẹ̀ náà ni ìró, bùbá àti ẹ̀wù kọ̀mọ́lẹ̀ ti àwọn obìnrin Yorùbá, títí kan gèlè tí a ń wé sórí, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Ọkùnrin Yorùbá kan nínú gbárìyẹ̀ tí a fi Aṣọ Òkè (Òfì) rán

Aṣọ-òkè aláwọ̀ ewé omi-ọsàn (lime)

Aṣọ òkè wá láti inú àṣà Yorùbá ní àwọn ìpínlẹ̀ bíi Kwara, Kogi, Òǹdó, Ọ̀yọ́, Ògùn, Èkìtì, Èkó, àti Ọ̀ṣun ní ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà àti àwọn apá ibòmíràn ní ilẹ̀ Yorùbá, pẹ̀lú ìlú Ìsẹ́yìn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ gẹ́gẹ́ bí ibi gbòógì fún pípèsè rẹ̀ nínú ìtàn.

Obìnrin kan tó ń ṣiṣẹ́ híhun Aṣọ òkè

Ọ̀nà tí wọ́n ń gbà ṣe aṣọ yìí kò yípadà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rúndún, ṣùgbọ́n wọ́n ti wá àwọn ọ̀nà àti ìmọ̀-ẹ̀rọ tuntun láti dín wíwúwo àti sísan aṣọ òkè kù. Àwọn aṣọ fífẹ́ẹ́rẹ́ ń mú kí ẹ̀wù yìí rọrùn láti wọ̀ fún àwọn wọṣọwọṣọ lásán, nítorí pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn aṣọ òkè tí wọ́n hun ládùúgbò kò bára mu pẹ̀lú àwọn ojú-ọjọ́ kan.

Àwọn oríṣi aṣọ òkè

Àwọn ọ̀nà mìíràn tí àwọn apẹẹrẹ-aṣọ ti fi sọ aṣọ ìbílẹ̀ àtijọ́ yìí dọ̀tun ni pé wọ́n "yí ìṣẹ̀dá rẹ̀ padà, wọ́n sì da àwọn àwòrán ẹranko àti ewéko pọ̀ mọ́ àwọn ìdá onígun-mẹ́rin àti jọ́mẹ́tírì tí ó bára mu fún àwọn ẹ̀rọ-ayélujára apẹẹrẹ." Ìpìlẹ̀ àwọn àwòrán ìbílẹ̀ wọ̀nyí ti sábà máa ń wá láti inú ìtàn àròsọ àti àlọ́.

• Irúfẹ́ Sànyán: Wọ́n ń hun èyí láti inú òwú sẹ́dà (anaphe wild silk) àti òwú igi. Irúfẹ́ sànyán yìí máa ń sábà wá ní àwọ̀ ilẹ̀ tàbí pákó (brown).
• Irúfẹ́ Àlàárì: Wọ́n ń hun èyí pẹ̀lú òwú igi àbínibí tàbí òwú tòde-òní àti okùn dídán, nígbà mìíràn wọ́n máa ń ṣe é pẹ̀lú ìhò kẹ́kẹ́kẹ́. Àlàárì máa ń sábà wá ní àwọ̀ pupa rẹsurẹsu tàbí àwọ̀ àlùkò dídán.
• Irúfẹ́ Ẹtù: Ó máa ń ní àwọ̀ aró dúdú pẹ̀lú fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ ìlà funfun tẹ́ẹ́rẹ́, tí wọ́n mọ̀ fún ìwọ̀ntúnwọ̀nsì rẹ̀.
• Ọ̀pá aró: aṣọ híhun aláwọ̀ búlúù dúdú tí a fi ìlà aláwọ̀ ewé dá dúró.
• Ìfun tàbí fú: àkópọ̀ aṣọ híhun aláwọ̀ ilẹ̀ fẹ́ẹ́rẹ́ àti búlúù dúdú (navy blue).
• Wàkà: aṣọ híhun aláwọ̀ dúdú odidi pẹ̀lú ìlà pupa lẹ́ẹ̀kan tàbí lẹ́ẹ̀mejì.
• Aṣọ-ípò, ìfàlẹ̀, àbàtà, àti apọ́n-nú-pọnyìn tí wọ́n jẹ́ aṣọ híhun aláwọ̀ pupa.

Aṣọ Òkè máa ń wá ní oríṣiríṣi àwọ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. A lè wọ Aṣọ Òkè pẹ̀lú àwọn aṣọ Yorùbá mìíràn, bíi Árán, aṣọ fẹ́lífẹ́ẹ̀tì (velvet) tó ní àwọn àwòrán aláyìíká.

Ẹ̀wù àwọn obìnrin Yorùbá

Nígbà tí àwọn ènìyàn bá ń sọ̀rọ̀ nípa aṣọ òkè, wọ́n sábà máa ń tọ́ka sí ẹ̀wù ìbílẹ̀ àwọn obìnrin Yorùbá, èyí tó ní àwọn apá mẹ́rin:

• Bùbá: Ẹ̀wù òkè Yorùbá
• Ìró: Aṣọ ìbòdí
• Gèlè: Aṣọ ìwé-orí
• Ìbòrùn tàbí Ìpèlé: Aṣọ tí a ń dábùú sọ́rùn tàbí sọ́wọ́

Bótilẹ̀jẹ́pé àwọn ẹ̀wù obìnrin Yorùbá máa ń sábà wá láti inú onírúurú aṣọ ìbílẹ̀ Yorùbá, kì í ṣe Aṣọ òkè nìkan, èyí pẹ̀lú Àdìrẹ, Seghosen, Aṣọ Ọlọ́nà àti oríṣiríṣi Léesì àti Áńkárá. Bákan náà, àwọn ẹ̀wù obìnrin Yorùbá tún pẹ̀lú Pàkàjà/Kàjà àti ìlẹ̀kẹ̀ irun.

Aṣọ fún ayẹyẹ

Àwọn Yorùbá káríayé ń wọ aṣọ òkè fún àwọn ayẹyẹ àkànṣe, pẹ̀lú ọdún, ìgbéyàwó, ìsìnkú àti ayẹyẹ ìjòyè. Gbogbo àwọn ẹlẹ́sìn ìbílẹ̀ Yorùbá tún máa ń wọ aṣọ òkè àti fìlà rẹ̀. Aṣọ òkè, ní pàtàkì irúfẹ́ ẹtù, ni wọ́n ń lò fún Egúngún. Wọ́n máa ń wọ aṣọ tí ó dúró fún un súnmọ́ ara alágbàá gidi, ó sì ní ìjọra pẹ̀lú aṣọ tí wọ́n fi ń wé òkú.

Ọgbọ́n àti ohun-èlò tí wọ́n fi ń ṣe Aṣọ-Òkè

Yíyàn àwọ̀ tí wọ́n ń lò fún ṣíṣe àwòrán àwọn Aṣọ-Òkè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ jẹ́ àfihàn àwọn apá kan nínú ìgbàgbọ́ àti ìgbésíayé àwọn Yorùbá, wọ́n sì sábà máa ń ta á lọrẹ láti ìran kan dé ìran mìíràn láàrin ìdílé. Àwọn àwòrán yìí dúró fún onírúurú ìbáraẹnisọ̀rọ̀ àìfọhùn, tí àwòrán kọ̀ọ̀kan ń sọ ìtàn rẹ̀. Látijọ́, àwọn ohun-èlò tí wọ́n ń lò máa ń wá láti àdúgbò pẹ̀lú òwú àbínibí, sẹ́dà látara ìkùkù kòkòrò (caterpillar cocoons), àti okùn tí a tẹ̀ bọ aró. Àwọn irinṣẹ́ tí wọ́n fi ń hun aṣọ pẹ̀lú Àkàtà, Iyẹ, Àkáwò, Gowu àti Kikgun, Aásá, Ọmú, àti Sánrín.

Ọgbọ́n àti ìlànà rẹ̀ gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbésẹ̀, tó pẹ̀lú pípèsè òwú, èyí tí wọ́n sábà máa ń ṣe látara òwú tàbí sẹ́dà tí a tẹ̀ bọ aró, títò ọfì kalẹ̀, àti híhun aṣọ náà. Òwú tí wọ́n fi ń ṣe Aṣọ-òkè ni a fi ọwọ́ ràn di okùn tí wọ́n sì dàpọ̀ mọ́ àwọn ohun-èlò mìíràn nínú iṣẹ́ náà. Wọ́n máa ń ṣe òwú látara àwọn ohun àdáyébá bíi epo àlùbọ́sà àti èèpo igi, lẹ́yìn náà ni wọ́n yóò ràn án di okùn tí wọ́n yóò sì wé e sára pọ̀ọ́pọ̀ọ́ (bobbins). Lẹ́yìn tí wọ́n bá ṣe òwú náà tán, wọ́n á to ọfì kalẹ̀ sínú fùrémù méjì tó ní òpó títọ́ méjì àti igi ìdábùú kan. Òwú tó wá láti òkè (warp) tí ó lọ tààrà ni a ń wé mọ́ igi náà tí a sì ń tọ́ ọ gba ibi fùrémù kékeré tí a fi irin tàbí igi ṣe, èyí tó ń ṣèrànwọ́ láti darí okùn náà. Àwọn okùn tí ó kọjá lógèédè (tí a ń pè ní weft) ni a máa ń hun pọ̀ di aṣọ nípa lílo ọkọ̀ (shuttle) nípasẹ̀ ìlànà tó ń gba dídàpọ̀ àwọn okùn méjèèjì papọ̀, èyí tó ń ṣe àwòrán sórí aṣọ náà.

Ẹ tún wo

• Àdìrẹ: Aṣọ dídì àti títẹ̀ láró ti Yorùbá
• Seghosen : Aṣọ ọlọ́ṣọ̀ọ́ ti Yorùbá láti Ọ̀wọ̀
• Aṣọ Ọlọ́nà : Aṣọ ọlọ́ṣọ̀ọ́ ti àwọn Ìjẹ̀bú
• Aṣọ Ilẹ̀ Áfíríkà
• Fìlà
• Ìró obìnrin
• Àgbádá
• Aṣọ àwọn obìnrin Yorùbá
• Aṣọ Kente—Tí àwọn Ashanti ń hun
• Aṣọ èèpo igi—Tí àwọn Buganda ń hun

Àwọn Ìjápọ̀ Ìta

• Àkójọpọ̀ Sítaìlì Aṣọ òkè Archived 2024-11-30 at the Wayback Machine.
• Àwọn Sítaìlì Aṣọ-òkè ti Ọdún 2015/2016
• Gbọ̀ngàn Àwòrán Aṣọ-òkè
• Àwòrán aṣọ Yorùbá pẹ̀lú àwòrán ẹ̀wù ọkùnrin àti obìnrin.
• Àwọn aṣọ àti oge ilẹ̀ Áfíríkà
• Aṣọ òkè
• Àfihàn Iṣẹ́-ọnà Google
• Aso Oke: Prestige Cloth from Nigeria Àfihàn 2023-24 lórí aṣọ òkè ti ọ̀rúndún 19 àti 20 ní Saint Louis Art Museum