Aso Olona

Obìnrin Òṣùgbó (Ògbóni) kan láti Ìjẹ̀bú tí ó wọ Aṣọ Ọlọ́nà

Aṣọ Ọlọ́nà jẹ́ aṣọ òfì àwọn Yorùbá tí ó gbajúmọ̀ fún àwọn àwòrán alárinrin rẹ̀ àti ìjẹ́pàtàkì rẹ̀ nínú àṣà, pàápàá jùlọ láàrin àwọn ẹ̀yà Ìjẹ̀bú. Orúkọ náà "Aṣọ Ọlọ́nà" túmọ̀ sí "aṣọ tí ó ní ọnà (patterns)" ní èdè Yorùbá. Aṣọ Ọlọ́nà jẹ́ aṣọ tí a fi ọwọ́ hun (aṣọ òfì) tí ó máa ń ní àwọn àwòrán bíi alágẹmọ, ìjàpá, àti ẹja àrọ̀.

Wọ́n máa ń hun Aṣọ Ọlọ́nà pẹ̀lú àwọn àmì tí ó ní ìtumọ̀. Wọ́n máa ń lò ó fún onírúurú aṣọ ìbílẹ̀ Yorùbá, títí kan Kájá tàbí Pákájá, irú ìmúra kan tí àwọn ọkùnrin máa ń lo aṣọ náà fún. Bákan náà, wọ́n ń lo Aṣọ Ọlọ́nà fún Ìró àti Bùbá, ìwọṣọ obìnrin tí ó ní bùbá àti aṣọ ìmúdi. Wọ́n tún máa ń lo àwọn nǹkan bíi Gèlè, Ìpèlé, àti ìlẹ̀kẹ́ tí ó ní ìtumọ̀ àṣà pẹ̀lú rẹ̀.

Àwọn Ìpèlé Aṣọ Ọlọ́nà tí a ń pè ní Ìtagbé wọ́pọ̀ fún àwọn ayẹyẹ Ògbóni. Aṣọ náà jẹ́ aṣọ oyè fún ẹgbẹ́ Ògbóni/Òṣùgbó, èyí tí í ṣe ẹgbẹ́ àwọn àgbààgbà àti olùdarí alágbára ní ilẹ̀ Yorùbá. Àwọn olóyè, àwòrò, àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ náà máa ń wọ aṣọ yìí ní àwọn àkókò pàtàkì, bíi ayẹyẹ, ọdún, àti ètùtù. Wọ́n kà á sí ohun-ìní àjogúnbá tí ó níye lórí àti àmì àṣẹ àti ọlá. Kì í ṣe aṣọ ọ̀ṣọ́ lásán, ṣùgbọ́n ó dúró fún ìdámọ̀ àti ogún ìbílẹ̀. Wọ́n máa ń lò ó níbi àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì láti fi ìsopọ̀ ẹni náà hàn sí àṣà Yorùbá.

Aṣọ Ọlọ́nà jẹ́ nǹkan òwò tó gbòde kan ní agbègbè Niger Delta láti ọ̀rúndún kẹẹ̀dógún (15th century). Àwọn Pọ́túgíì máa ń kó aṣọ yìí lọ sí orílẹ̀-èdè Bàràsílù gẹ́gẹ́ bí ọjà, níbi tí wọ́n ti mọ̀ ọ́n sí “pano da costa” (aṣọ láti etí-òkun). Lára àwọn àwòrán onígun àti ti ẹranko tó wà lára rẹ̀ ni ti alágẹmọ, èyí tí í ṣe àmì pàtàkì fún àwọn Ìjẹ̀bú. Àwọn oníṣòwò Ìjẹ̀bú máa ń ta Aṣọ Ọlọ́nà ní àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún (19th century) fún àwọn Ìjọ (Ijaw), àwọn wọ̀nyí sì tún máa ń tà á fún àwọn Ìgbò. Èyí ló bí aṣọ tí wọ́n ń hun ní ìlú Akwete tí wọ́n ń pè ní "Akwete" tàbí Ndoki (nítorí ìlú Ndoki ní Akwete) tàbí Ikaki nípasẹ̀ àwọn Ìjọ nítorí àwòrán ìjàpá tàbí alágẹmọ tó wọ́pọ̀ lára rẹ̀. Ó níye lórí púpọ̀ nítorí ẹwà rẹ̀ àti iṣẹ́ ọnà tó rinlẹ̀.

Ọkùnrin Yorùbá kan tí ó wọ Aṣọ Ọlọ́nà ní ọ̀nà Kájá (pákájá)

Ní ayé òde òní, Aṣọ Ọlọ́nà ń fún àwọn alápẹẹrẹ aṣọ ní ìwúrí, wọ́n sì ń lò ó ní onírúurú ọ̀nà ìbàlódé, láti ara aṣọ ìbílẹ̀ dé ti òde òní, ohun ọ̀ṣọ́ ilé, àti nínú iṣẹ́ ọnà. Ìlò púpọ̀ àti ẹwà rẹ̀ tí kò lẹ́gbẹ́ jẹ́ kí ó jẹ́ aṣọ tí a ń ṣìkẹ́, kì í ṣe ní Nàìjíríà nìkan ṣùgbọ́n ní àgbáyé.