Ayẹyẹ Igogo

 

Ayẹyẹ Odún Igogo jẹ́ ayẹyẹ Yorùbá kan tí wọ́n má ń ṣe ní Owo, Nàìjíríà . Wọ́n máa ń ṣe é lọ́dọọdún ní oṣù Kẹsàn-án láti fi ọlá fún Ayaba Oronsen, ìyàwó Rerengejen . Nígbà ayẹyẹ náà, Olowo ti Owo tó wà nípò, Oba Ajibade Gbadegesin Ogunoye Kẹta, àti àwọn olórí ìlú Owo Kingdom máa ń wọ aṣọ bí àwọn obìnrin ṣe mon lọ ìlẹ̀kẹ̀ iyùn aṣọ ìbora àti irun didi. A kò gbọ́dọ̀ wọ àwọn ìbòrí tàbí gèlè tàbí fila, títí kan lílu ìlù àti ìbọn nígbà ayẹyẹ náà.

Ìpilẹ̀ṣẹ̀

Ìpilẹ̀ṣẹ̀ ayẹyẹ Igogo bẹ̀rẹ̀ ní ǹkan bí ọgọ́rùn-ún mẹ́fà ọdún sẹ́yìn Lákòókò ìjọba Olowo Rerengejen . Ọba náà fẹ́ Oronsen, ayaba kan tí ọba kò mọ̀, tí ó sì jẹ́ Orisha . Ó sọ ọ́ di ọlọ́rọ̀, ó sì fẹ́ràn rẹ̀ nítorí náà. Ayaba Oronsen kéde pé àwọn iṣẹ́, ayẹyẹ àti ìwà kan gbudọ je èèwọ̀ .

Kò sí ẹnikẹ́ni tó gbudo lọ ìlà (fi ṣe ọbẹ̀) níwájú rẹ̀ tàbí kí ó da omi sínú àgbàlá. Ó kọ̀ fún àwọn ènìyàn tó ń bọ̀ láti oko láti máa da igi ìdáná sílẹ̀ níwájú rẹ̀. Ọba Rerengejen kìlọ̀ fún àwọn ìyàwó rẹ̀ yòókù pé kí wọ́n má ṣe èyíkéyìí nínú àwọn iṣẹ́ àti ìwà tí Oronsen ká sílè wọ̀nyí.

Lọ́jọ́ kan, Ayaba Oronsen ní àríyànjiyàn pẹ̀lú àwọn ìyàwó ọba yòókù. Wọ́n dìtẹ̀ mọ́ ọn pẹ̀lú èrò láti rú òfin rẹ̀ nígbà tí Rerengejen kò sí ní ààfin. Nítorí pé wọ́n mọ̀ọ́mọ̀ rú òfin rẹ̀, ó sá kúrò ní ààfin.

Bí ó ṣe ń sá lọ, àwọn olùṣọ́ ààfin àti àwọn olórí kan lépa re, pẹ̀lú èròngbà latì dá a padà sí ààfin, ìsapá èyí tí ó jakule. Nígbà tí ó rẹ, ó dúró sí ibì kan tí wọ́n ń pè ní "Ugbo Laja" níbi tí wọ́n ti rí i, wọ́n sì gbìyànjú láti yí i lérò padà kí ó pàdé sì ààfin. Àìgbó ẹ̀bẹ̀ won mú kí àwọn olùṣọ́ bínú, wọ́n sì fi agbára mú un. Ṣùgbọ́n ó já bo ni owo wọn tí ó sì poora sínú "Igbo Oluwa", tí ó ti di igbó ìbòwò báyìí, ó fi àwọn gèlè orí rẹ̀ (oja) sílẹ̀ ní Ugbo Laja. Lẹ́yìn náà, àwọn olùṣọ́ dá wọn padà fún Ọba Rerengejen.

Lèyí tí "Ugbo Laja" si pada di igbó ibowo báyìí.

Àwòrán Ayaba Oronsen tí wọ́n gbẹ́ ní ere Alámò (terra cotta) ni Ekpo Eyo (1931–2011), ọ̀mọ̀wé àti onímọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn ní Nàìjíríà, gbé jáde láti inú “Igbo Oluwa”. “Àwòrán” rẹ̀ dúró ní òkèèrè láti sọ fún àwọn ará Owo pé òun kò ní padà sí ààfin mọ́, ṣùgbọ́n pé lọ́dọọdún ni wọ́n gbọ́dọ̀ máa fi ọgọ́rùn-ún méjì (200) ohun èlò onírúurú rúbọ, bíi ẹja gbígbẹ, obi, atare, orogbo àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ òún mìíràn fún ìrúbọ (Igogo). O ṣèlérí láti dáàbò bo ìjọba náà títí láé bí wọ́n ń bá ti ń sèyí.

Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀

Ayẹyẹ Igogo má ń gba ọjọ́ mẹ́tàdínlógún ó sì ma ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìgbésẹ̀ Upeli láti ọwọ́ àwọn olóyè Iloro. Olóyè kan tí a mọ̀ sí Akowa ti Iloro, ẹni tí ó jẹ́ olórí àwọn olóyè Iloro, tí ó siń darí àwọn olóyè ìyókù náà. Upeli yìí ma n gba ọjọ́ méjìlá ó sì ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ayẹyẹ tí wọ́n là kalẹ bii Utegi, Ugbabo, Uyanna àti Ugbate. Ó tún jẹ́ àkókò ayẹyẹ ìjáde ìṣù tuntun.

Nígbà tí wọ́n bá ń ṣe ìtòlẹ́sẹẹsẹ yìí, oríṣiríṣi ilù lílu ni Ó ma ń wa láti ọwọ́ àwọn ènìyàn tàbí ẹgbẹ́. Won kọ̀ fún àwọn ọkùnrin àti àwọn obìnrin latí sún mọ́ ọba Owó, Olowo ti Owo, pẹ̀lú gèlè tàbí fìlà Lori. Ayẹyẹ na má ni ikopa ijó tí wọ́n ń pè ní Ighares níbi tí àwọn ọkùnrin tí Ma ńjó lai wo èwù. Wọ́n sábà máa ń wọ fìlà funfun pẹ̀lú ìwo efon méjì ní ọwọ́ wọn. Wọ́n máa ń lu ìwo wọ̀nyí papọ̀ nígbà tí wọ́n bá ń jó káàkiri ìlú náà tí wọ́n sì ń lọ sí àwọn ibi mímọ́ ní ìlú náà.

Nígbà ìsìn yìí, gbogbo ẹranko tí ó bá kọjá ní ipa ojú ọ̀nà ni yọ di oúnjẹ bí owó bá ba. Àwọn olórí máa ń dì irun wọn, wọ́n sì máa ń jó káàkiri ìlú náà, wọ́n sì máa ń lọ sí ọ̀dọ̀ àwọn olólùfẹ́ wọn tí wọ́n ń fún wọn ní ẹ̀bùn ní àfikún. Ọba sábà máa ń wọ aṣọ bí obìnrin, ó sì máa ń jó káàkiri ìlú náà. Jíjó ní ọjà láti ọ̀dọ̀ ọba tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àṣà tí wọ́n máa ń ṣe nígbà ayẹyẹ náà.

 

Tún Wo

• Àwọn ayẹyẹ ní Nàìjíríà
• Ayẹyẹ Ojude Oba
• Ayẹyẹ Badagry