Ayo Oke
| Iṣẹ́ Ìjọba | |
|---|---|
| Ipò | Olùdarí Àgbà, National Intelligence Agency (NIA) |
| Àkókò | Ọjọ́ keje Oṣù Kọkànlá 2013 – 30 Oṣù Kẹwàá 2017 |
| Tí ó yàn án | Goodluck Jonathan |
| Ẹni tí ó rọ́pò | Ezekiel Olaniyi Oladeji |
| Ẹni tí ó jẹ lẹ́yìn rẹ̀ | Ahmed Rufai Abubakar |
| Àlàyé ara ẹni | |
| Ìpínlẹ̀ | Ìpínlẹ̀ Òyọ́, Nàìjíríà |
| Iṣẹ́ | Amí, Aṣojú Ìjọba |
Ayo Oke jẹ́ Olùdarí Àgbà tẹ́lẹ̀ fún ilé-iṣẹ́ amí Nàìjíríà, National Intelligence Agency (NIA), tí Ààrẹ Goodluck Jonathan yàn sípò ní ọjọ́ keje Oṣù Kọkànlá, ọdún 2013.[1]
Ìbẹ̀rẹ̀ ayé àti iṣẹ́
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ìpínlẹ̀ Òyọ́ ni wọ́n bí Ayo Oke sí.[2] Kí ó tó di Olùdarí Àgbà, Oke ti fìgbà kan jẹ́ Olùdarí (fún àwọn Ẹkùn) ní olú-ilé iṣẹ́ NIA, ó sì tún ti ṣiṣẹ́ rí gẹ́gẹ́ bí Aṣojú Nàìjíríà (Ambassador) sí Commonwealth Secretariat ní ìlú London.[1][2] Ó rọ́pò Ezekiel Olaniyi Oladeji gẹ́gẹ́ bí Olùdarí Àgbà NIA ní Oṣù Kọkànlá ọdún 2013.[1][3]
Ìfura àti Ẹjọ́
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Owó NIA
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní Oṣù Kẹrin ọdún 2017, Ààrẹ Muhammadu Buhari dá Oke dúró lẹ́nu iṣẹ́ lẹ́yìn tí àwọn òṣìṣẹ́ Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) rí owó tí ó tó $43 million (àádọ́ta-lé-mẹ́ta mílíọ̀nù dọ́là) ní ilé kan ní Osborne Towers, Ìkòyí, Lagos.[4][5] Ní ọjọ́ ọgbọ̀n Oṣù Kẹwàá (October 30), Ààrẹ Muhammadu Buhari yọ ọ́ kúrò pátápátá lẹ́nu iṣẹ́ lẹ́yìn tí ó gba ìròyìn ìwádìí láti ọ̀dọ̀ ìgbìmọ̀ tí Igbákejì Ààrẹ darí.[6]
Ní Oṣù Kẹfà ọdún 2023, ìwé ìròyìn Premium Times, tí ó tọ́ka sí àwọn "orisun àṣírí", ròyìn pé Olùdarí Àgbà NIA Ahmed Abubakar àti alága EFCC Abdulrasheed Bawa pàdé láti yan ìjítò wípé kí wọ́n fòpin sí ẹjọ́ tí wọ́n fi kan Oke nítorí "ààbò orílẹ̀-èdè".[7] Wọ́n gbé àbájáde yìí lọ sí ọ̀dọ̀ Ààrẹ Muhammadu Buhari, ẹni tí ó fọwọ́ sí i, tí ó sì pàṣẹ pé kí wọ́n fagi lé ẹjọ́ náà kí sáà ìjọba rẹ̀ tó parí.[8][9]
Àṣẹ Ìmúni 2019 àti Ẹjọ́ Ilé-ẹjọ́
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní ọdún 2019, ìwádìí lórí owó "Ikoyi Gate" gbòòrò sí i. Ní ọjọ́ keje Oṣù Kejì (February 7), Ilé-ẹjọ́ Gíga Federal ní Èkó pa àṣẹ pé kí wọ́n mú Ayodele Oke àti ìyàwó rẹ̀, Folashade Oke, ẹni tí ó ti fìgbà kan jẹ́ Olùdarí Owó ní NIA, lẹ́yìn tí Economic and Financial Crimes Commission (EFCC) gbé ẹjọ́ wá. Tọkọtaya náà kọ̀ láti yọjú sí ilé-ẹjọ́, èyí mú kí EFCC kéde pé àwọn ń wá wọn. Àwọn ilé-iṣẹ́ ìròyìn sọ pé kí ọjọ́ ẹjọ́ tó pé, Oke àti ìyàwó rẹ̀ ti kúrò ní Nàìjíríà láti lọ gba ìtọ́jú ní òkèèrè; kò sì sí ẹni tí ó mọ ibi tí wọ́n wà nígbà náà. Àwọn ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn wọ́n ní ṣe pẹ̀lú jíjí owó àti ìfọwó-lu-idọ̀tí (money laundering). EFCC fi ẹ̀sùn kan tọkọtaya náà lórí $43 million tí wọ́n rí ní ọdún 2017.[10] Bákan náà, wọ́n tún fi ẹ̀sùn mìíràn kàn wọ́n pé wọ́n ji $160 million owó ìjọba àpapọ̀ lò fún ara wọn. Èyí jẹ́ kí ọ̀rọ̀ náà le sí i ju ti ìyọlẹ́nu iṣẹ́ ọdún 2017 lọ. Ní ọjọ́ kẹsàn-án Oṣù Kẹfà ọdún 2023, Adájọ́ Chukwujekwu Aneke ti Ilé-ẹjọ́ Gíga Federal ní Ìkòyí, pa ẹjọ́ náà rẹ́ lẹ́yìn tí olùpejọ́ (EFCC) fa ẹjọ́ náà sẹ́yìn.[9]
Ìyànsípò Aṣojú Ìjọba
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ní Oṣù Kẹwàá ọdún 2025, Ààrẹ Bola Tinubu yan Ayo Oke, pẹ̀lú àwọn mìíràn, gẹ́gẹ́ bí aṣojú/ikọ̀ (federal ambassador-designate). Ìyànsípò yìí, tí ó nílò ìfọwọ́sowọ́ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Nàìjíríà, tún gbé ọ̀rọ̀ "Ikoyi Gate" àti àwọn ìwádìí tí ó fa ìyọlẹ́nu iṣẹ́ rẹ̀ ní NIA padà sí ojú ìwé ìròyìn.[11]
Àwọn Ìtọ́kasì
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- 1 2 3 "Ayo Oke Appointed DG Of National Intelligence Agency". Sahara Reporters. 7 November 2013. Retrieved 20 April 2017.
- 1 2 Clement Ejiofor (7 November 2013). "Jonathan appoints Amb. Ayo Oke as the new chief of National Intelligence Agency. ▷". NG: Naij.com. Retrieved 20 April 2017.
- ↑ "President Jonathan Appoints Amb. Ayo Oke As The New DG Of National Intelligence Agency - The Paradigm". Theparadigmng.com. 7 November 2013. Archived from the original on 24 June 2018. Retrieved 20 April 2017.
- ↑ "Nigeria's Buhari suspends spy chief after $43m found in Lagos - BBC News". BBC News. 19 April 2017. https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-39646256. Retrieved 20 April 2017.
- ↑ Owen, John (19 April 2017). "Nigerians react to suspension of Babachir Lawal, Ayo Oke - Daily Post Nigeria". Daily Post (Lagos, Nigeria). http://dailypost.ng/2017/04/19/nigerians-react-suspension-babachir-lawal-ayo-oke/. Retrieved 20 April 2017.
- ↑ "BREAKING: Buhari sacks Babachir Lawal, Ayo Oke, appoints Mustapha new SGF". 30 October 2017.
- ↑ "Court terminates six-year legal wrangle against Nigeria’s former Chief Spymaster". Premium Times. Retrieved 2024-06-22.
- ↑ THEWILL, Aina Ojonugwa (2023-06-18). "Exclusive: Former NIA DG Oke Returns As EFCC Resolves Case Surrounding Cash Found In Ikoyi Luxury Flat" (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). Retrieved 2024-06-22.
- 1 2 "How Buhari, Judge Cleared Former NIA Boss, Oke, of Corruption Charges – THISDAYLIVE". This Day. https://www.thisdaylive.com/index.php/2023/06/19/how-buhari-judge-cleared-former-nia-boss-oke-of-corruption-charges/.
- ↑ "Former Director General of Nigeria’s National Intelligence Agency Arrested | Council on Foreign Relations". www.cfr.org (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). 2019-04-04. Retrieved 2026-02-02.
- ↑ Reporter, Our (2025-11-28). "Ayo Oke: NDi commends Tinubu over ambassadorial nomination". The Nation Newspaper (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). Retrieved 2026-02-02.