Igbó tí wọ́n ń jó ní Nàìjíríà
Page Module:Infobox/styles.css has no content.
 A bush fire in Nigeria | |
| Date | Ongoing |
|---|---|
| Location | Nigeria |
| Type | Environmental hazard |
| Cause | Agricultural practices, hunting, pest control, accidental ignition |
| Outcome | Air pollution, soil degradation, loss of biodiversity, greenhouse gas emissions, damage to infrastructure and livelihoods |
| Deaths | Unknown |
| Non-fatal injuries | Unknown |
| Displaced | Unknown |
Sísun igbó ni àṣà dídáná sí ewéko, yálà ní mímọ̀ tàbí láìmọ̀ọ́mọ̀, ní Nàìjíríà.Ó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ ní àsìkò òtútù nígbà tí koríko àti èpò bá gbẹ tí wọ́n sì lè jóná. Sísun igbó ni a sábà máa ń ṣe fún iṣẹ́ àgbẹ̀, bíi gbígbẹ ilẹ̀ fún oko, kíkó àwọn kòkòrò, àti mímú kí ilẹ̀ rọ̀ sí i. Wọ́n tún ń ṣe é fún ọdẹ, nítorí pé àwọn ọdẹ kan máa ń lo iná láti lé àwọn ẹranko jáde kúrò ní ibi tí wọ́n ń sá pamọ́ sí. Síbẹ̀síbẹ̀, sísun igbó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipa búburú lórí àyíká, ìlera, àti ọrọ̀ ajé. Ó ń fa ìbàjẹ́ afẹ́fẹ́, ìbàjẹ́ ilẹ̀, pípadánù onírúurú ẹ̀dá alààyè, ìtújáde gaasi afẹ́fẹ́, ìbàjẹ́ sí àwọn ètò àti ìgbésí ayé, àti àìfaradà sí ìyípadà ojúọjọ́ tó pọ̀ sí i.[1]
Àwọn okùnfà
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló máa ń fa jíjó ní igbó ní Nàìjíríà, títí bí:
- Àwọn iṣẹ́ àgbẹ̀ : Àwọn àgbẹ̀ kan máa ń lo iná láti gbá ilẹ̀ mọ́ fún ìgbẹ́, pàápàá jùlọ ní agbègbè ilẹ̀ onígbó àti igbó. Wọ́n gbàgbọ́ pé sísun ewéko yóò mú kí ilẹ̀ rọrùn láti gbìn, pa èpò àti kòkòrò, àti láti fi àwọn èròjà kún ilẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, a sábà máa ń ṣe èyí láìsí ètò tó yẹ, ìṣàkóso, tàbí àbójútó tó yẹ, ó sì lè fa iná tí kò ṣeé ṣàkóso tó ń tàn kálẹ̀ sí àwọn agbègbè mìíràn. [2] [3]
- Ṣíṣe ọdẹ : Àwọn ọdẹ kan máa ń lo iná láti lé àwọn ẹranko jáde kúrò ní ibi ìpamọ́ wọn, bí eku, àwọn ẹranko afàyàfà, àti àwọn ẹyẹ. Wọ́n tún máa ń lo iná láti ṣẹ̀dá ọ̀nà àti ibi tí wọ́n lè gbà wọlé nínú igbó. Síbẹ̀síbẹ̀, ìṣe yìí tún lè fa iná tí kò ṣeé ṣàkóso tí ó sì ń ba ibùgbé àti orísun oúnjẹ àwọn ẹranko jẹ́.[3]
- Ìdènà Àrùn : Àwọn oníṣòwò ẹran kan máa ń lo iná láti darí àwọn kòkòrò tó ń ṣe àwọn ẹranko wọn, bí eérú, eérú, àti eṣinṣin tsetse. Wọ́n tún máa ń lo iná láti mú kí koríko tuntun dàgbà fún jíjẹun. Síbẹ̀síbẹ̀, àṣà yìí tún lè fa iná tí kò ṣeé ṣàkóso tó lè ba ewéko àti ilẹ̀ jẹ́. [3]
- Ìná tí ó ṣẹlẹ̀ láìròtẹ́lẹ̀ : Àwọn iná kan máa ń wáyé nítorí iná tí a fi àìròtẹ́lẹ̀ ṣe láti oríṣiríṣi orísun, bíi mànàmáná, iná láti inú ọkọ̀ tàbí ẹ̀rọ, sìgá tí a ti sọ nù, iná ìbọn, tàbí sítóòfù sísè. Iná wọ̀nyí tún lè tàn kálẹ̀ kíákíá kí ó sì fa ìbàjẹ́ tó pọ̀. [3]
Àwọn ipa
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Sísun igbó ní Nàìjíríà ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ipa búburú lórí àyíká, ìlera, àti ọrọ̀ ajé, bíi:
- Ìbàjẹ́ afẹ́fẹ́ : Sísun igbó máa ń mú èéfín, eérú, àti àwọn ohun èlò ìdọ̀tí jáde tí ó ń ba afẹ́fẹ́ jẹ́ tí ó sì ń dín ìríran kù. Èéfín náà tún lè ní àwọn ohun tí ó léwu, bíi carbon monoxide, nitrogen oxides, sulfur dioxide, àti àwọn èròjà onígbàlódé tí ó lè ní ipa lórí ìlera ènìyàn àti ẹranko. Èéfín náà tún lè ṣe àfikún sí ìṣẹ̀dá ozone àti èéfín, èyí tí ó lè mú kí àwọn àrùn atẹ́gùn àti ọkàn pọ̀ sí i. [2] [3] [4]
- Ìbàjẹ́ ilẹ̀ : Sísun igbó ń ba ohun èlò oníwàláàyè àti àwọn èròjà inú ilẹ̀ jẹ́, èyí tí ó ń mú kí ó má le so èso púpọ̀ àti kí ó má le so èso púpọ̀. Ó tún ń dín omi ilẹ̀ kù, ó sì ń mú kí iwọ̀n otútù ilẹ̀ pọ̀ sí i, èyí tí ó ń mú kí ó rọrùn láti jẹrà àti láti dìpọ̀. Ó tún ń yí pH ilẹ̀ àti ìṣiṣẹ́ àwọn kòkòrò àrùn padà, èyí tí ó ń nípa lórí dídára ilẹ̀ àti ìlera rẹ̀. [2] [3] [5]
- Pípàdánù onírúurú ẹ̀dá alààyè : Sísun igbó ń ba ibùgbé àti orísun oúnjẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewéko àti ẹranko jẹ́, ó ń dín onírúurú àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn kù. Ó tún ń pa tàbí kó lé ọ̀pọ̀ irú ẹ̀dá kúrò, pàápàá jùlọ àwọn tí ó ṣọ̀wọ́n, tí ó wà nínú ewu, tàbí tí ó wà ní ìpele kan náà. Ó tún ń nípa lórí onírúurú ìran àti ìlànà ìdàgbàsókè àwọn irú ẹ̀dá tí ó yè bọ́. [3] [2]
- Àwọn gáàsì tí a ń tú jáde láti inú ilé ìgbóná : Sísun igbó ń tú ọ̀pọ̀lọpọ̀ gáàsì tí a ń tú jáde láti inú ilé ìgbóná, bíi carbon dioxide, methane, àti nitrous oxide, èyí tí ó ń fa ìgbóná ayé àti ìyípadà ojú ọjọ́. Àwọn gáàsì wọ̀nyí tún lè ní ipa lórí àwọn ìrísí ojú ọjọ́ agbègbè àti àgbáyé, bí òjò, ìgbóná, àti afẹ́fẹ́. [2] [3] [4]
- Ìbàjẹ́ sí àwọn ètò ìṣẹ̀dá àti ìgbésí ayé : Sísun igbó lè ba àwọn ètò ìṣẹ̀dá jẹ́ tàbí kí ó ba àwọn ètò ìṣẹ̀dá jẹ́, bí ojú ọ̀nà, afárá, ilé, àwọn ọ̀nà iná mànàmáná, àti àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ìbánisọ̀rọ̀, èyí tó lè nípa lórí ìrìnnà, ìbánisọ̀rọ̀, àti ìfijiṣẹ́ iṣẹ́. Ó tún lè ba àwọn ohun ìní ìgbésí ayé jẹ́, bí irúgbìn, ẹran ọ̀sìn, oúnjẹ àti ohun èlò, èyí tó lè nípa lórí ààbò oúnjẹ, owó oṣù, àti àlàáfíà àwọn ènìyàn. [2] [3]
- Àìlera sí ìyípadà ojúọjọ́ tó ń pọ̀ sí i : Sísun igbó dín agbára àti agbára àtúnṣe àwọn ètò ọrọ̀ ajé àti àwùjọ kù láti kojú àwọn ipa ìyípadà ojúọjọ́ bíi ọ̀dá, ìkún omi, ìgbì ooru, àti àjàkálẹ̀ àrùn. Ó tún dín agbára àwọn ètò ọrọ̀ ajé àti àwùjọ kù láti dín ìyípadà ojúọjọ́ kù, bíi nípa pípa erogba, ṣíṣàkóso omi, àti pípèsè àwọn iṣẹ́ ètò ọrọ̀ ajé . [2] [3]
Awọn ofin ati awọn yiyan miiran
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Àwọn òfin àti ìlànà ìjóná igi ní Nàìjíríà ni a ń ṣàkóso nípasẹ̀ onírúurú òfin àti ìlànà, bíi Òfin Ilé Iṣẹ́ Àgbékalẹ̀ Àyíká àti Àwọn Ìlànà (NESREA), Ètò Ìlànà Orílẹ̀-èdè lórí Àyíká, Ètò Ìgbó Orílẹ̀-èdè, àti Ètò Ìyípadà Ojú-ọjọ́ Orílẹ̀-èdè. Àwọn òfin àti ìlànà wọ̀nyí ni láti dènà, ṣàkóso, àti ṣàkóso ìjóná igi àti àwọn ipa rẹ̀, àti láti gbé ìṣàkóso ilẹ̀ àti ààbò àyíká lárugẹ.
Sibẹsibẹ, imuṣẹ ati imuse awọn ofin ati eto imulo wọnyi nigbagbogbo jẹ alailera ati alailagbara, nitori ọpọlọpọ awọn ipenija, gẹgẹbi aini imọ, awọn orisun, iṣiṣẹpọ, ati ifẹ iṣelu. Ju bẹẹ lọ, diẹ ninu awọn ofin ati eto imulo wọnyi ti atijọ ati pe ko ṣe afihan awọn otitọ ati awọn ipenija lọwọlọwọ ti sisun igbo ati iyipada oju-ọjọ. [2] [3] [5]
Nítorí náà, a nílò àwọn ìlànà tó gbéṣẹ́ jù àti tó gbéṣẹ́ jù àti àwọn ọ̀nà míì fún sísun igbó ní Nàìjíríà, bíi:
- Ìmọ̀ àti ẹ̀kọ́ : Ó ṣe pàtàkì láti mú kí gbogbo ènìyàn mọ̀ nípa àwọn ohun tó ń fa ìgbóná àti àwọn ohun tó lè fa ìgbóná, àti àwọn àǹfààní àti ọ̀nà tí a lè gbà lo àwọn ọ̀nà míì. Èyí lè ṣeé ṣe nípasẹ̀ onírúurú ọ̀nà, bíi ìròyìn, ìpolówó, àwọn ìdánilẹ́kọ̀ọ́, àti àwọn iṣẹ́ ìtẹ̀síwájú. [2] [3] [5]
- Àwọn ọ̀nà míràn : Ó ṣe pàtàkì láti gbé àwọn ọ̀nà míràn lárugẹ kí a sì gba àwọn ọ̀nà míràn tí ó lè ṣe àṣeyọrí kan náà tàbí tí ó dára jù bí sísun igbó, láìsí ìpalára fún àyíká àti ìlera. Díẹ̀ lára àwọn ọ̀nà wọ̀nyí ni: pípa ilẹ̀ mọ́ ẹ̀rọ, fífọ ilẹ̀ mọ́, fífi ilẹ̀ mọ́, yíyípo èso, fífi oko pọ̀, gbígbin oko, ìṣàkóso kòkòrò tí a ti so pọ̀, sísun tí a ṣàkóso, àti àwọn ibi tí iná ti ń pa. [2] [3] [5]
- Àwọn ìṣírí àti ìjìyà : Ó ṣe pàtàkì láti pèsè àwọn ìṣírí àti ìjìyà láti fún àwọn ìwà àti ìṣe kan tí ó ní í ṣe pẹ̀lú sísun igbó ní ìṣírí àti láti dẹ́kun. Díẹ̀ lára àwọn ìṣírí àti ìjìyà wọ̀nyí ni: ìrànlọ́wọ́, àwọn owó gbèsè, àwọn ẹ̀bùn, àwọn ẹ̀bùn, ìdámọ̀, ìjìyà, ìtanràn, ẹjọ́, àti gbígbà á. [2] [3] [5]
- Àbójútó àti ìṣàyẹ̀wò : Ó ṣe pàtàkì láti ṣe àkíyèsí àti ṣe àyẹ̀wò ìlò àti ipa àwọn òfin, ìlànà, àti àwọn ìṣe tó ní í ṣe pẹ̀lú sísun igbó. Èyí lè ṣeé ṣe nípasẹ̀ onírúurú ọ̀nà, bíi ìmòye láti ọ̀dọ̀ àwọn ẹlòmíràn, ìwádìí pápá, ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, àti èsì. Èyí tún lè ran lọ́wọ́ láti dá àwọn àlàfo, ìpèníjà, àti àǹfààní fún ìdàgbàsókè mọ̀ àti láti kojú wọn. [2] [3] [5]
Wo tun
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Àwọn ìtọ́kasí
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Àwọn Ìtọ́kasí
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Page Àdàkọ:Reflist/styles.css has no content.
- ↑ Àṣìṣe ìtọ́kasí: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Wilson p.". - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Sanyaolu 2015.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Caillault, Ballouche & Delahaye 2015.
- 1 2 Ogunjobi, K. O.; Ajayi, V. O.; Adefisan, E. A. (2010). "Impact of biomass burning on aerosol properties over Nigeria". Atmospheric Environment 44 (8): 1073–1081. doi:10.1016/j.atmosenv.2009.12.013.
- 1 2 3 4 5 6 Oluwatosin, G. A.; Ogunkunle, A. O. (2011). "Impact of bush burning on soil quality along a toposequence in a derived savanna zone of Nigeria". Journal of Tropical Forest Science 23 (3): 289–297. https://archive.org/details/journal-of-tropical-forest-science_2011-07_23_3/page/289. Àṣìṣe ìtọ́kasí: Invalid
<ref>tag; name "Oluwatosin" defined multiple times with different content.
Ìwé ìtàn
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- EFFECT OF BUSH BURNING ON HERBACEOUS PLANT DIVERSITY IN LAGOS STATE POLYTECHNIC, IKORODU CAMPUS, LAGOS. https://www.scienceworldjournal.org/article/view/15434. Retrieved 3 November 2023.
- Where are the 'bad fires' in West African savannas? Rethinking burning management through a space-time analysis in Burkina Faso.