Igba ni aarin
Igba ni aarin (middle ages) je asiko ni itan ti Yúróòpù, nigba Ijoba Romu ti subu patapata ni ìwọ̀ oòrùn ni ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta ọdún ati subu ti Ijoba ti Constantinople ni odun ẹgbẹ̀rún-o-le-irinwo-o-le-aadota (1453), ati déde lati ẹgbẹ̀rún-o-le-ogorun odun si ẹgbẹ̀rún-o-le-irinwo-o-le-aadota odun (1100-1453)
Aringbungbun ogoro, awọn akoko ni European itan lati Collapse ti Roman ọlaju ni 5th orundun ce si awọn akoko ti awọn Renesansi (orisirisi tumo bi ibere ni 13th, 14th, tabi 15th orundun, da lori awọn ekun ti Europe ati awọn miiran ifosiwewe).[1]
A finifini itọju ti Aringbungbun ogoro wọnyi. Fun itọju ni kikun, wo Yuroopu, itan-akọọlẹ ti: Awọn ọjọ-ori Aarin. Oro naa ati itumọ aṣa rẹ jẹ ipilẹṣẹ nipasẹ awọn onimọran eniyan Ilu Italia pẹlu ero invidious. Awọn onimọran eniyan ṣe alabapin ninu isọdọtun ti ẹkọ ati aṣa ti Alailẹgbẹ, ati imọran ti akoko ẹgbẹrun ọdun ti okunkun ati aimọkan ti o yapa wọn kuro ni Giriki atijọ ati agbaye Romu ti ṣiṣẹ lati ṣe afihan iṣẹ ti ara ẹni ati awọn apẹrẹ ti ara eniyan. Yóò dà bí ohun tí kò pọn dandan láti ṣàkíyèsí pé àwọn ọkùnrin àti obìnrin tí wọ́n gbé lákòókò ẹgbẹ̀rún ọdún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí ó ṣáájú Isọdọtun kò mọ̀ pé wọ́n ń gbé ní Sànmánì Agbedeméjì. Àwọn mélòó kan—Petrarch jẹ́ ẹni tí ó fara hàn jù lọ láàárín wọn—nímọ̀lára pé a ṣẹ́ kèké wọn ní àkókò òkùnkùn, tí ó ti bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìparun Ilẹ̀ Ọba Róòmù. Nitootọ, Petrarch yoo pese nkan kan ti alaye ipilẹ fun awọn onimọran eniyan nigbati o kọwe, “Nitori tani o le ṣiyemeji pe Rome yoo dide lẹẹkansii lẹsẹkẹsẹ ti o ba bẹrẹ si mọ ararẹ?”[1]
Lọ́nà kan, àwọn onímọ̀ ẹ̀dá ènìyàn dá Sànmánì Agbedeméjì láti lè mọ ìyàtọ̀ síra wọn lára rẹ̀. Wọn n ṣe afarajuwe ti oye ti ominira wọn, ati sibẹsibẹ, ni akoko kanna, wọn n gba nitootọ ero inu igba atijọ ti itan gẹgẹbi lẹsẹsẹ ti awọn ọjọ-itumọ daradara laarin ilana akoko to lopin. Wọn ko sọrọ ti Augustine's Ages Six of the World tabi gbagbọ ninu akoole isọtẹlẹ Joachimite, ṣugbọn sibẹsibẹ wọn jogun imoye itan ti o bẹrẹ pẹlu Ọgbà Edeni ati pe yoo pari pẹlu Wiwa Keji ti Kristi. Nínú irú ète bẹ́ẹ̀, ẹgbẹ̀rún ọdún láti ọ̀rúndún karùn-ún sí ọ̀rúndún kẹẹ̀ẹ́dógún ni a lè kà sí dáradára gẹ́gẹ́ bí sáà àkókò tí ó bọ̀wọ̀ fún ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti ìtàn, tí yóò hàn kedere nínú ìlànà ìpèsè. Ni gbogbo itan-akọọlẹ Yuroopu, sibẹsibẹ, ko si irufin pipe rara pẹlu awọn ile-iṣẹ igba atijọ tabi awọn ọna ironu.[1]
Àpo Rome nipasẹ Alaric the Visigoth ni 410 ce ni ipa nla lori ilana iṣelu ati oju-ọjọ awujọ ti Iha Iwọ-oorun, nitori Ijọba Romu ti pese ipilẹ iṣọkan awujọ fun pupọ julọ Yuroopu. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ẹ̀yà Jámánì tí wọ́n fi tipátipá ṣí lọ sí gúúsù àti ìwọ̀ oòrùn Yúróòpù ní ọ̀rúndún karùn-ún ni wọ́n yí padà sí ẹ̀sìn Kristẹni, wọ́n pa ọ̀pọ̀ àṣà àti ọ̀nà ìgbésí ayé wọn mọ́. Awọn iyipada ninu awọn fọọmu ti ajo awujọ ti wọn ṣe agbekalẹ ijọba ti aarin ati isokan aṣa ko ṣeeṣe. Pupọ awọn ilọsiwaju ninu didara igbesi aye ti a ṣe afihan lakoko Ijọba Romu, gẹgẹbi iṣẹ-ogbin ti o munadoko, awọn nẹtiwọọki opopona lọpọlọpọ, awọn eto ipese omi, ati awọn ipa-ọna gbigbe, ti bajẹ pupọ, gẹgẹ bi awọn iṣẹ ọna ati awọn igbiyanju ọmọwe.[1]
Idinku yii duro ni gbogbo akoko Iṣiwa, akoko itan kan nigbakan ti a npe ni Awọn ogoro Dudu, Late Antiquity, tabi Awọn ọjọ-ori Aarin Ibẹrẹ. Akoko Iṣilọ naa duro lati isubu Rome si bii ọdun 1000, pẹlu hiatus kukuru kan lakoko aladodo ti ile-ẹjọ Carolingian ti Charlemagne ṣeto. Yato si interlude yẹn, ko si eto iṣelu nla kan ti o dide ni Yuroopu lati pese iduroṣinṣin. Awọn ijọba nla meji, Germany ati Italy, bẹrẹ si padanu isokan oselu wọn fere ni kete ti wọn ti gba; wọn ni lati duro titi di ọrundun 19th ṣaaju ki wọn to rii lẹẹkansi. Agbara kanṣoṣo ti o lagbara lati pese ipilẹ fun iṣọkan awujọ ni Ṣọọṣi Roman Catholic. Nitorinaa Aarin ogoro ṣafihan iruju ati nigbagbogbo aworan ilodi ti awujọ ti o ngbiyanju lati ṣe agbekalẹ ararẹ ni iṣelu lori ipilẹ ti ẹmi. Igbiyanju yii de opin ipari pẹlu igbega ti iṣẹ ọna, iṣowo, ati awọn iṣẹ miiran ti duro ṣinṣin ni agbaye alailesin ni akoko ti o kan ṣaaju Isọdọtun .[1]
Lẹ́yìn pípa Ilẹ̀ Ọba Róòmù run, èrò náà dìde nípa Yúróòpù gẹ́gẹ́ bí ìpínlẹ̀ ṣọ́ọ̀ṣì ńlá kan, tí a ń pè ní Kirisẹ́ńdọ̀mù. Wọ́n rò pé Kirisẹ́ńdọ̀mù ní àwùjọ méjì tó yàtọ̀ síra ti àwọn òṣìṣẹ́ aláṣẹ: sacerdotíum, tàbí ọ̀gá ilé ẹ̀kọ́ ṣọ́ọ̀ṣì, àti Imperium, tàbí àwọn aṣáájú ayé. Ni imọran, awọn ẹgbẹ meji wọnyi ṣe iranlowo fun ara wọn, wiwa si awọn aini ti ẹmi ati ti ara eniyan, lẹsẹsẹ. Póòpù ló ń lo ọlá àṣẹ gíga jù lọ ní apá àkọ́kọ́ láwọn àgbègbè wọ̀nyí àti láti ọwọ́ olú ọba ní apá kejì. Ni iṣe, awọn ile-iṣẹ meji naa nigbagbogbo n ṣafẹri, aibalẹ, tabi ni gbangba ija pẹlu ara wọn. Àwọn olú ọba sábà máa ń gbìyànjú láti ṣètò àwọn ìgbòkègbodò ṣọ́ọ̀ṣì nípa jíjẹ́wọ́ ẹ̀tọ́ láti yan àwọn òṣìṣẹ́ ṣọ́ọ̀ṣì àti láti dá sí ọ̀ràn ẹ̀kọ́ ìsìn. Ṣọ́ọ̀ṣì náà, ẹ̀wẹ̀, kì í ṣe àwọn ìlú àti ẹgbẹ́ ọmọ ogun nìkan ni wọ́n ní ṣùgbọ́n ó sábà máa ń gbìyànjú láti ṣètò àwọn àlámọ̀rí ìjọba. Aifokanbale yii yoo de aaye fifọ ni opin ọdun 11th ati ibẹrẹ ọdun 12th lakoko ija laarin Emperor Henry IV ati Pope Gregory VII lori ibeere ti idoko-owo dubulẹ.[1]
Nigba ti 12th orundun a asa ati aje isoji waye; ọpọlọpọ awọn òpìtàn tọpasẹ awọn origins ti awọn Renesansi si akoko yi. Iwọntunwọnsi ti agbara eto-ọrọ laiyara bẹrẹ lati yipada lati agbegbe ti ila-oorun Mẹditarenia si iwọ-oorun Yuroopu. Ara Gotik ni idagbasoke ni aworan ati faaji. Awọn ilu bẹrẹ lati gbilẹ, irin-ajo ati ibaraẹnisọrọ di yiyara, ailewu, ati rọrun, ati awọn kilasi oniṣowo bẹrẹ si ni idagbasoke. Awọn idagbasoke ti ogbin jẹ idi kan fun awọn idagbasoke wọnyi; nigba ti 12th orundun ogbin ti awọn ewa ṣe kan iwontunwonsi onje wa si gbogbo awujo kilasi fun igba akọkọ ninu itan. Awọn olugbe Nitorina nyara ti fẹ, a ifosiwewe ti bajẹ yori si awọn breakup ti atijọ feudal ẹya.[1]
Ọ̀rúndún kẹtàlá ni òpin ọ̀làjú ìgbà láéláé. Awọn agbekalẹ Ayebaye ti faaji Gotik ati ere ni aṣeyọri. Ọpọlọpọ awọn oriṣiriṣi awọn ẹgbẹ awujọ pọ si, pẹlu awọn guilds, awọn ẹgbẹ, awọn igbimọ ara ilu, ati awọn ipin monastic, ọkọọkan ni itara lati gba iwọn ominira. Ilana pataki ti ofin ti aṣoju ni idagbasoke, ti o yọrisi ni apejọ oloselu ti awọn ọmọ ẹgbẹ wọn ni plena potestas-agbara kikun-lati ṣe awọn ipinnu ti o ni ibamu si awọn agbegbe ti o ti yan wọn. Igbesi aye ọgbọn, ti Ṣọọṣi Roman Katoliki ti jẹ gaba lori, ti pari ni ọna imọ-ọgbọn ti Scholasticism, ẹniti olupilẹṣẹ pataki rẹ, St.[1]
Iyapa ti awọn ẹya feudal, okunkun ti awọn ilu-ilu ni Ilu Italia, ati ifarahan awọn ọba ti orilẹ-ede ni Ilu Sipeeni, Faranse, ati England, ati bii awọn idagbasoke aṣa bii igbega ti eto-ẹkọ alailesin, pari ni ibimọ ti ọjọ-ori tuntun ti ara ẹni pẹlu ẹmi tuntun, ọkan ti o wo gbogbo ọna pada si ẹkọ kilasika fun awokose rẹ ati eyiti o di mimọ bi Isọdọtun .[1]