Igbese fonoloji ede Yoruba

Ìgbésẹ̀ fonọ́lọ́jì ni onírúurú ìlànà tí ìró ìfọ̀ ń là kọjá láti sọ àkójọpọ̀ afọ̀ di ọ̀rọ̀ geere. Nígbà tí a bá ń ṣafọ̀ geere onírúurú àyíyadà ni ó máa ń dé bá wóróhùn (fóníìmù) èyí tí ó lè ṣe àdínkù, àfikún, àmújáde ọ̀tun, sàkání ajùmọ̀ ṣiṣẹ́ pọ̀ àti àyípadà ọ̀tun bá afọ̀. Nígbà tí àdíkùn bá dé bá afọ̀ àbí ìpèdè kan èyí lè níí ṣe pẹ̀lú kí ìró fáwẹ́lì tàbí kọ́ńsónáǹtì pòórá irú ìgbésẹ̀ yìí ni à ń pè ní ìgbésẹ̀ ìpààrójẹ. Bí ó bá sì ṣe pé ńse ni ìró alágbára kan nínú ìró méjì tí ó wà ní fẹ̀gbẹ́kẹ̀gbẹ́, tí ìró alágbára bẹ́ẹ̀ sì sọ ìró kejì di irú ara rẹ̀, irú ìgbésẹ̀ yìí ni à ń pè ní ìgbésẹ̀ àrànmọ́; irú ìró alágbára bẹ́ẹ̀ ni à ń pè ní ìró afàrànmọ́ nígbà tí ìró tí àyípadà dé bá ń jẹ́ ìró agbàrànmọ́.