International Phonetic Alphabet

Fún álífábẹ́ẹ̀tì lẹ́tà kíkọ tí a ń lò nínú ìbánisọ̀rọ̀ (nínú rédíò), ẹ wo NATO phonetic alphabet.

Fún ìtọ́sọ́nà tó kún lórí àwọn àmì IPA pẹ̀lú ohùn, wo Help:IPA. Fún lílò IPA lórí Wikipedia, wo Help:IPA/Introduction àti Help:IPA/English.

Álífábẹ́ẹ̀tì Ìró Àgbáyé (IPA)
"IPA", tí a kọ sílẹ̀ ní kúkúrú gẹ́gẹ́ bí i Ìpè Tí A Tẹ́wọ́gbà gẹ́gẹ́ bí [aɪ̯ pʰiː eɪ̯]
Ìpínlẹ̀ kíkọ	Álífábẹ́ẹ̀tì – abala díẹ̀ ti ìrísí
Sànmánì	1888–doni
Ìtọ́sọ́nà
Àwọn èdè	A ń lò ó fún ìkọsílẹ̀ ìró èdè àti ìró ọ̀rọ̀ fún èdè sísọ yòówù
Àwọn ìkọ̀wé tó jẹ mọ́
Àwọn ètò òbí	Àwọn lẹ́tà àwòrán Igipti Ìkọsílẹ̀ Proto-Sinaitic Álífábẹ́ẹ̀tì Fonísíà Álífábẹ́ẹ̀tì Gíríìkì Ìkọwé Látìn Álífábẹ́ẹ̀tì Ìgúnrégé Lepsius Álífábẹ́ẹ̀tì Palaeotype, Álífábẹ́ẹ̀tì Phonotypic Gẹ̀ẹ́sì Álífábẹ́ẹ̀tì Róòmù Álífábẹ́ẹ̀tì Ìró Àgbáyé (IPA)
Àwọn ètò ọmọ	IPA Kọ̀ǹpútà afọ́jú, ExtIPA
ISO 15924
ISO 15924	Àdàkọ:ISO 15924 code (Àdàkọ:ISO 15924 number), ​Àdàkọ:ISO 15924 name
Unicode
Ìṣọ̀kan Unicode	Wo Phonetic symbols in Unicode § Unicode blocks
_BLANK_

Álífábẹ́ẹ̀tì Ìró Àgbáyé (IPA) jẹ́ ètò àmì ìró ti álífábẹ́ẹ̀tì tó da lórí ìkọwé Látìn púpọ̀ jùlọ. Ẹgbẹ́ Ìró Àgbáyé ló ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀, bẹ̀rẹ̀ láti ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún, gẹ́gẹ́ bí i ìkọsílẹ̀ oníwọ̀n tótọ́ fún àwọn ìró ọ̀rọ̀ sísọ. A ń lo IPA láti ọwọ́ àwọn onímọ̀ ẹ̀dá-èdè, onímọ̀ atúmọ̀-èdè, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ àti olùkọ́ èdè àjèjì, àwọn onímọ̀ nípa àrùn ọ̀rọ̀ sísọ, akọrin, òṣèré, àwọn aṣẹ̀dá èdè àtọwọ́dá, àti àwọn ògbufọ̀.

A ṣe àgbékalẹ̀ IPA láti ṣojú fún àwọn àbùdá ọ̀rọ̀ sísọ wọ̀nyẹn tí wọ́n jẹ́ apá kan ìró ọ̀rọ̀-èdè (àti, ní ìwọ̀nba, pípe gbolóhùn) nínú èdè sísọ (ẹnu): àwọn ìró, ìwọ́hùn àti pípín àwọn sílèbù. Láti ṣojú àwọn àbùdá àfikún fún ọ̀rọ̀ sísọ – bíi pípa eyín pọ̀, híhùn, àti àwọn ìró tí a fi èrèkè sísán ṣe – a lè lo àwọn àmì ìró àfikún.

A ń kọ áwọn abala wọ̀nyí sílẹ̀ nípa lílo àmì IPA kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ tí ó jẹ́ ìsọ̀rí méjì: lẹ́tà àti àmì ohùn. Fún àpẹẹrẹ, ìró lẹ́tà Gẹ̀ẹ́sì tí í ṣe ⟨t⟩ lè jẹ́ kíkọsílẹ̀ nínú IPA pẹ̀lú lẹ́tà kan ṣoṣo: [t], tàbí pẹ̀lú lẹ́tà àti àmì ohùn: [t̺ʰ], ó sinmi lórí bí a ṣe fẹ́ kí ó ṣe gúnrégé tó. Bákan náà, lẹ́tà Faransé ⟨t⟩ lè jẹ́ kíkọsílẹ̀ gẹ́gẹ́ bíi [t] tàbí [t̻]: [t̺ʰ] àti [t̻] jẹ́ ìró méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, bótiẹ̀jẹ́pé wọ́n jọra. A ń lo àwọn ìlà (slashes) láti tọ́ka sí ìkọsílẹ̀ ìró ọ̀rọ̀; nítorí náà, /t/ jẹ́ àbùdá pátápátá ju [t̺ʰ] tàbí [t̻] lọ, ó sì lè tọ́ka sí èyíkéyìí nínú wọn, ó sinmi lórí àsọyé àti èdè.Àdàkọ:NoteTag

Lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, Ẹgbẹ́ Ìró Àgbáyé máa ń ṣàfikún, yọkúrò, tàbí ṣàtúnṣe àwọn lẹ́tà tàbí àmì ohùn. Láti ìgbà àfikún àìpẹ́ jùlọ ní ọdún 2005, álífábẹ́ẹ̀tì IPA ní àwọn lẹ́tà pípín 107,Àdàkọ:NoteTag a sì bù kún un pẹ̀lú àwọn lẹ́tà àmì ohùn, àwọn àmì ohùn kéékèèké, àwọn àmì ìpín-ìkọsílẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Púpọ̀ nínú àwọn àmì IPA ìpilẹ̀, pẹ̀lú àpẹẹrẹ àwọn àmì alákòpọ̀, ni a ṣàfihàn rẹ̀ lórí tábìlì àkópọ̀.

Ìtàn

Àyọkà olórí: Ìtàn Álífábẹ́ẹ̀tì Ìró Àgbáyé

Lọ́dún 1886, àwùjọ àwọn olùkọ́ èdè Faransé àti Gẹ̀ẹ́sì, tí onímọ̀ ẹ̀dá-èdè ọmọ ilẹ̀ Faransé Paul Passy lélórí, ṣẹ̀dá ohun tí a mọ̀ bẹ̀rẹ̀ láti ọdún 1897 gẹ́gẹ́ bí i Ẹgbẹ́ Ìró Àgbáyé (ní èdè Faransé, l'Association phonétique internationale). Otto Jespersen ló dábàá èrò àti dá álífábẹ́ẹ̀tì yìí sílẹ̀ fún Passy. Passy ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọmọ ẹgbẹ́ yòókù, ní pàtàkì Daniel Jones. Álífábẹ́ẹ̀tì IPA ìpilẹ̀ṣẹ̀ dá lórí álífábẹ́ẹ̀tì Róòmù, ètò àtúnṣe lẹ́tà kíkọ ti Gẹ̀ẹ́sì tí Henry Sweet ṣẹ̀dá rẹ̀ tí òun náà tún dá lórí álífábẹ́ẹ̀tì Palaeotype ti Alexander John Ellis, èyí tí a yọ jáde láti inú Álífábẹ́ẹ̀tì Ìgúnrégé Lepsius tí a kọ́kọ́ lò láti kọ èdè Íjíbítì ìgbàanì sílẹ̀ ní èdè Jámánì.

Èrò àtètèkọ́ṣe rẹ̀ ni láti jẹ́ kí ó wúlò fún àwọn èdè míràn; wọ́n gba iyé àwọn àmì láàyè láti yàtọ̀ láti èdè kan sí òmíràn.Àdàkọ:NoteTag Fún àpẹẹrẹ, ìró Àdàkọ:IPAblink (ìró sh nínú shoe) ni a kọ́kọ́ fi lẹ́tà ⟨c⟩ ṣojú rẹ̀ fún Gẹ̀ẹ́sì ṣùgbọ́n pẹ̀lú ⟨x⟩ fún Faransé àti Jámánì; fún Jámánì, ⟨c⟩ ni a lò fún ìró Àdàkọ:IPAblink ti Bach. Pẹ̀lú bí àwọn èdè tí a ń kọ sílẹ̀ ṣe ń pọ̀ sí i, èyí di ohun tí kò ṣeé ṣe, bẹ́ẹ̀ ni ní ọdún 1888 a sọ iyé àwọn lẹ́tà náà di ọ̀kan ṣoṣo fún gbogbo èdè. Èyí ló pèsè ìpìlẹ̀ fún gbogbo àtúnṣe ọjọ́ iwájú.

Láti ìgbà tí a ti ṣẹ̀dá rẹ̀, IPA ti ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àtúnṣe. Lẹ́yìn àwọn àtúnṣe àti ìfẹ̀sí gbogbo ìgbà láti àwọn ọdún 1890 títí de àwọn ọdún 1940, IPA kò fi bẹ́ẹ̀ yípadà mọ́ títí di ìgbà Àpéjọ Kiel ní ọdún 1989, èyí tí ó tún álífábẹ́ẹ̀tì náà ṣe lọ́pọ̀lọpọ̀. Àtúnṣe kékeré tún wáyé ní ọdún 1993 pẹ̀lú mímú àwọn lẹ́tà padà bọ̀ fún fáwẹ́lì àárín gbéńgbé àti yíyọ àwọn lẹ́tà kúrò fún kọ́ńsónáǹtì tí a fi ń fa mími sínú láìlo ohùn. A ṣe àtúnṣe álífábẹ́ẹ̀tì yìí kẹ́yìn ní oṣù kàrún, 2005 pẹ̀lú àfikún lẹ́tà fún ìró ètè-àti-eyín. Yàtọ̀ sí àfikún àti yíyọ àwọn àmì kúrò, àwọn ìyípadà sí IPA sábà máa ń jẹ́ sísọ àwọn àmì àti ìsọ̀rí ní orúkọ míràn àti títún ìrísí lẹ́tà ṣe.

Àwọn àfikún sí Álífábẹ́ẹ̀tì Ìró Àgbáyé fún ẹ̀kọ́ nípa àrùn ọ̀rọ̀ sísọ (extIPA) ni a ṣẹ̀dá rẹ̀ ní ọdún 1990 tí Ẹgbẹ́ Ẹ̀kọ́ Ìró Ìtọ́jú àti Ẹ̀dá-èdè Àgbáyé sì gbà á wọlé níbiṣẹ́ ní ọdún 1994. A ṣe àtúnṣe rẹ̀ gidi gan-an ní ọdún 2015 pẹ̀lú àwọn ìyípadà kéréje ní ọdún 2025.