Jump to content

Iparun igbo

Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́

Àdàkọ:Owidslider

Ìparun igbó kìjikìji Amazon ní ìpínlẹ̀ Maranhão ti orílẹ̀-èdè Brazil, 2016
Ìparun igbó ní ẹkùn Riau, Sumatra, ní Indonesia láti pèsè ààyè fún ọgbà igi ọ̀pẹ ní 2007.
Ìparun igbó ní ìlú Rio de Janeiro ní ìpínlẹ̀ Rio de Janeiro ti orílẹ̀-èdè Brazil, 2009

Ìparun igbó tàbí ìfawó igbó ni yíyọ àti ìparun igbó tàbí ọ̀wọ́ àwọn igi kúrò lórí ilẹ̀ tí a wá yí padà fún lílò tí kì í ṣe ti igbó.[1] Ìparun igbó lè ní nínú yíyí ilẹ̀ igbó padà sí oko, ibùdó ẹran-ọ̀sìn, tàbí fún lílò ìgboro. Ní báyìí, igbó ti bo nǹkan bíi ìdá mọ́kànlélọ́gbọ̀n nínú ọgọ́rùn-ún ilẹ̀ ayé.[2] Èyí dín ní ìdá kan nínú mẹ́ta sí ìbòrí igbó kí iṣẹ́ àgbẹ̀ tó fẹ̀ síi, pẹ̀lú ìdajì àdánù yẹn tó ṣẹlẹ̀ ní ọ̀rúndún tó kọjá.[3] Ní ìpíndọ́gba, a ń gé igi ẹgbàá lé ní irínwó lulẹ̀ ní ìṣẹ́jú kọ̀ọ̀kan.[4] Àwọn ìṣirò yàtọ̀ síra gidigidi nípa bí ìparun igbó ṣe pọ̀ tó ní àwọn ilẹ̀ olóoru.[5][6] Ní 2019, fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdá kan nínú mẹ́ta àpapọ̀ àdánù ìbòrí igi, tàbí hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́ta ó lé ní ẹgbẹ̀rin-kẹ́rin, ló ṣẹlẹ̀ nínú igbó kìjikìji ilẹ̀ olóoru ọlọ́rinrin. Àwọn wọ̀nyí ni àwọn agbègbè igbó òjò tó ti dàgbà tí ó ṣe pàtàkì púpọ̀ fún oríṣìíríṣìí ohun alààyè àti ìpamọ́ èròjà kábọ́ọ̀nù.[7][8]

Lọ́pọ̀lọpọ̀, ohun pàtàkì tó ń fa púpọ̀ nínú ìparun igbó ni iṣẹ́ àgbẹ̀.[9] Ní 2025 fẹ́rẹ̀ẹ́ tó ìdá àádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún ìparun igbó káríayé ni iṣẹ́ àgbẹ̀ fà, pẹ̀lú fífẹ̀ ilẹ̀ oko àti dídá pápá oko tútù gẹ́gẹ́ bí àwọn gangan tó ń fà á, èyí ga púpọ̀ ju ìdá ọgọ́rin nínú ọgọ́rùn-ún lọ ní 2012.[10][11] A ń sọ igbó di ọgbà fún kọfí, epo ọ̀pẹ, rọ́bà àti oríṣìíríṣìí àwọn ọjà tí ó gbajúmọ̀ mìíràn.[12] Jíjẹ oko tútù àwọn ẹran-ọ̀sìn tún ń fa ìparun igbó. Àwọn ohun mìíràn tó tún ń fà á ni ilé-iṣẹ́ igi (gígé igi), ìsọdòpópó, àti ìwakùsà. Àwọn ipa ìyípadà ojú-ọjọ́ tún jẹ́ okùnfà mìíràn nípasẹ̀ ewu púpọ̀ síi ti iná igbó (wo ìparun igbó àti ìyípadà ojú-ọjọ́).

Ìparun igbó ń yọrí sí ìparun ibùgbé èyí tí ó wá ń fa àdánù oríṣìíríṣìí ohun alààyè. Ìparun igbó tún ń fa ìparun àwọn ẹranko àti ewéko, àwọn ìyípadà sí ojú-ọjọ́ agbègbè, àti lílé àwọn ọmọ onílẹ̀ tí wọ́n ń gbé nínú igbó kúrò ní àwùjọ wọn. Àwọn agbègbè tí a ti pa igbó wọn run tún máa ń ní àwọn ìṣòro àyíká mìíràn púpọ̀ bíi ìsọdi-aṣálẹ̀ àti ìgbẹ́lẹ̀ lọ ti omi tàbí afẹ́fẹ́.

Ìṣòro mìíràn tún ni pé ìparun igbó ń dín gbígba afẹ́fẹ́ carbon dioxide (ìpamọ́ èròjà kábọ́ọ̀nù) kúrò nínú òfuurufú kù. Èyí ń dín agbára igbó kù láti ṣèrànwọ́ pẹ̀lú ìdínkù ìyípadà ojú-ọjọ́. Ipa tí igbó ń kó nínú gbígba àti títọ́jú kábọ́ọ̀nù pẹ̀lú dídín ìyípadà ojú-ọjọ́ kù tún ṣe pàtàkì fún ẹ̀ka iṣẹ́ àgbẹ̀.[13] Ìdí fún ìsopọ̀ yìí ni pé àwọn ipa ìyípadà ojú-ọjọ́ lórí iṣẹ́ àgbẹ̀ ń mú àwọn ewu tuntun bá àwọn ètò oúnjẹ káríayé.[13]

Látìgbà 1990, a ti ṣírò rẹ̀ pé a ti pàdánù àwọn igbó tó tó hẹ́kítà mílíọ̀nù irínwó ó lé ogún nípasẹ̀ yíyí padà fún àwọn lílò ilẹ̀ mìíràn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọ̀n ìparun igbó ti dín kù ní ẹ̀wádún mẹ́ta sẹ́yìn. Lágàárín 2015 sí 2020, a ṣírò ìwọ̀n ìparun igbó sí hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́wàá lọ́dọọdún, èyí tó dín kù láti hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́rìndínlógún lọ́dọọdún ní àwọn ọdún 1990. Agbègbè igbó kìjikìji káríayé ti dín kù pẹ̀lú ohun tó ju hẹ́kítà mílíọ̀nù ọgọ́rin lọ láti 1990. Igbó tí ó ju hẹ́kítà mílíọ̀nù ọgọ́rùn-ún lọ ni iná igbó, kòkòrò àrùn, àrùn, àwọn ẹ̀yà ọ̀gbìn tàbí ẹranko àjèjì rírun, ọ̀dá àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ojú-ọjọ́ búburú ti kọlu pẹ̀lú ipa búburú.[14]

Ìtumọ̀

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Àwòrán yìí ṣe àfihàn máàpù tó tọ́ka sí àwọn orílẹ̀-èdè ní ìbámu pẹ̀lú ìwọ̀n àyípadà àpapọ̀ agbègbè igbó wọn. Àwọn agbègbè tí wọ́n farahàn láró dúdú-fẹ́ẹ́rẹ́ ní ìwọ̀n àyípadà àpapọ̀ tó ga ju àwọn agbègbè tó farahàn ní awo yẹ̀rì. Àwọn agbègbè awo ilẹ̀ tọ́ka sí àpapọ̀ àdánù agbègbè igbó.
Ìwọ̀n àyípadà àpapọ̀ agbègbè igbó fún orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan ní 2020

A túmọ̀ ìparun igbó gẹ́gẹ́ bíi yíyí igbó padà fún àwọn lílò ilẹ̀ mìíràn (láìka bóyá ẹ̀dá ènìyàn ló fà á tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́).[15]

Ìparun igbó àti àyípadà àpapọ̀ agbègbè igbó kì í ṣe nǹkan kan náà: èkejì ni àkópọ̀ gbogbo àdánù igbó (ìparun igbó) àti gbogbo èrè igbó (ífẹ̀sí igbó) ní àsìkò kan pàtó. Nítorí náà, àyípadà àpapọ̀ lè jẹ́ àlékún tàbí ìdínkù, ó sinmi lórí bóyá èrè pọ̀ ju àdánù lọ, tàbí tóbá jẹ́ òdì kejì rẹ̀.[15]

Ipò tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ nípa kọ́ńtínẹ́ntì, ẹkùn, orílẹ̀-èdè

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
Àyípadà ọlọ́dọọdún nínú agbègbè igbó

Àgbáyé ní àpapọ̀ agbègbè igbó tó jẹ́ hẹ́kítà bílíọ̀nù mẹ́rin àti dásímà ọ̀kan mẹ́rin, èyí tó jẹ́ ìdá méjìlélọ́gbọ̀n nínú ọgọ́rùn-ún àpapọ̀ ilẹ̀ káríayé tí ó sì dọ́gba mọ́ odo àti dásímà márùn-ún odo hẹ́kítà igbó fún ẹnì kọ̀ọ̀kan. Agbègbè ilẹ̀ olóoru ló ní ìpín tó pọ̀ jùlọ nínú àwọn igbó àgbáyé pẹ̀lú ìdá márùnléláàádọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún, èyí tí agbègbè boreal, agbègbè pẹ̀tẹ́lẹ̀ dídì àti agbègbè pẹ̀tẹ́lẹ̀ ilẹ̀ olóoru tẹ̀lé.[16] Nínú àwọn ẹkùn wọ̀nyí, kọ́ńtínẹ́ǹtì Yúróòpù (Europe) ló ní agbègbè igbó tó tóbi jùlọ, tí ó kó ìdá márùnlélógún nínú ọgọ́rùn-ún gbogbo àpapọ̀ ayé. Gúúsù Amẹ́ríkà ló ní ìpín igbó tó pọ̀ jùlọ, ní ìdá mọ́kàndínláàádọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún ti àpapọ̀ ilẹ̀ rẹ̀. Ohun tó ju ìdajì lọ, tàbí ìdá mẹ́rìnléláàádọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún, nínú àwọn igbó àgbáyé ló wà nínú orílẹ̀-èdè márùn-ún péré (ní ìtò lẹ́sẹẹsẹ láti orí èyí tó tóbi jù); Russia, Brazil, Canada, Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti China.[17]

Ìwọ̀n àpapọ̀ àdánù igbó káríayé dín kù láti hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́wàá àti dásímà méje lọ́dọọdún lágàárín 1990–2000 sí hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́ta àti dásímà mẹ́fà ẹjọ lọ́dọọdún ní 2000–2015, àwọn ohun tó fà á gangan ni ìbísí ńlá nínú agbègbè igbó ní Canada, China, Ìṣọ̀kan Rọ́ṣíà àti Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ìwọ̀n àpapọ̀ àdánù igbó ọlọ́dọọdún pọ̀ síi ní àsìkò 2015–2025, dé hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́rin àti dásímà ọ̀kan méjì, èyí sì jẹ́ nítorí ìdínkù nínú ìwọ̀n èrè igbó (ìyẹn, gbígbìn igi àti ìfẹ̀sí igbó lọ́nà ti ẹ̀dá).[17]

Àjọ FAO ṣe ìṣirò pé àpapọ̀ ìpamọ́ kábọ́ọ̀nù igbó káríayé ti dín kù ní ìdá odo àti dásímà mẹ́sàn-án nínú ọgọ́rùn-ún, àti pé ìbòrí igi dín kù ní ìdá mẹ́rin àti dásímà méjì nínú ọgọ́rùn-ún lágàárín 1990 sí 2020.[18]:16, 52

Àwọn àyípadà nínú ìpamọ́ kábọ́ọ̀nù igbó gẹ́gẹ́ bíi ẹkùn
Àwọn ìṣirò ní gigatons[18]:52, table 43
Ẹkùn19902020
Yúróòpù (tó fi mọ́ Russia)ọgọ́rùn-ún ó lé méjìdínlọ́gọ́ta dásímà méjeọgọ́rùn-ún ó lé méjìléláàádọ́rin dásímà mẹ́rin
Àríwá Amẹ́ríkàọgọ́rùn-ún ó lé mẹ́rìndínlógójì dásímà mẹ́fàọgọ́rùn-ún ó lé ogójì dásímà odo
Áfíríkàmẹ́rìndínlọ́gọ́rùn-ún dásímà mẹ́taọgọ́rin dásímà mẹ́sàn-án
Gúúsù àti Gúúsù-ìlà-oòrùn Éṣíà lápapọ̀márùnlélógójì dásímà ẹjọmọ́kànlélógójì dásímà márùn-ún
Oṣéáníàmẹ́tàlélọ́gbọ̀n dásímà mẹ́rinmẹ́tàlélọ́gbọ̀n dásímà ọ̀kan
Àárín Amẹ́ríkàmárùn-ún dásímà odomẹ́rin dásímà ọ̀kan
Gúúsù Amẹ́ríkàọgọ́rùn-ún ó lé mọ́kànlélọ́gọ́ta dásímà ẹjọọgọ́rùn-ún ó lé mẹ́rìnlélógójì dásímà ẹjọ

Ní ti 2019, àìfohùnṣọ̀kan ṣì wà lórí bóyá igbó káríayé ń dín kù tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́: "Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a ṣírò pé àpamọ́ kábọ́ọ̀nù tó wà lókè ilẹ̀ ń dín kù ní àwọn ilẹ̀ olóoru, wọ́n ń pọ̀ síi káríayé nítorí àlékún àpamọ́ nínú àwọn igbó pẹ̀tẹ́lẹ̀ dídì àti agbègbè boreal.[19]:385

Ìparun igbó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè—bóyá èyí tó ṣẹlẹ̀ lọ́nà ti ẹ̀dá[20] tàbí èyí tí ẹ̀dá ènìyàn fà—jẹ́ ìṣòro tó ń lọ lọ́wọ́.[21] Lágàárín 2000 àti 2012, igbó tó tó mílíọ̀nù méjì àti dásímà mẹ́ta kìlómítà onígun mẹ́rin káríayé ni a gé lulẹ̀.[22] Ìparun igbó àti ìbàjẹ́ igbó ń tẹ̀síwájú láti máa ṣẹlẹ̀ ní ìwọ̀n tó kọyọyọ, èyí tó ń ṣe àfikún púpọ̀ sí àdánù oríṣìíríṣìí ohun alààyè tó ń lọ lọ́wọ́.[13]

Iye ilẹ̀ iṣẹ́ àgbẹ̀ tí a nílò káríayé yóò dín kù nípasẹ̀ ìdá mẹ́ta nínú mẹ́rin tí gbogbo àwùjọ bá bẹ̀rẹ̀ sí í jẹ oúnjẹ ewébẹ̀ nìkan.[23]

Agbègbè igbó pọ̀ síi ní Éṣíà lágàárín 1990 àti 2025, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó wà ní ìwọ̀n tó kéré jùlọ nínú ẹ̀wádún tó ṣẹ̀ṣẹ̀ parí. Agbègbè igbó tún pọ̀ síi nínú àsìkò ọdún márùnlélọ́gbọ̀n ní Yúróòpù àti ní ìwọ̀n tó kéré díẹ̀ ní Àríwá àti Àárín Amẹ́ríkà. Agbègbè igbó ti dín kù gidigidi ní Áfíríkà àti Gúúsù Amẹ́ríkà láti 1990, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìwọ̀n àdánù náà dín kù nínú àwọn ẹkùn méjèèjì ní ẹ̀wádún tó parí ní 2025.[17]

A ti pàdánù igbó tó tó hẹ́kítà mílíọ̀nù irínwó ó lé mẹ́sàndínlọ́gọ́rùn-ún káríayé nípasẹ̀ ìparun igbó láti 1990, ṣùgbọ́n ìwọ̀n àdánù náà ti dín kù. A ṣírò ìwọ̀n ìparun igbó sí hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́wàá àti dásímà mẹ́sàn-án lọ́dọọdún ní 2015–2025, èyí tó dín kù láti hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́tàlá àti dásímà mẹ́fà lọ́dọọdún ní 2000–2015 àti hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́tàdínlógún àti dásímà mẹ́fà lọ́dọọdún ní 1990–2000. Ìwọ̀n ìfẹ̀sí igbó dín kù láti hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́sàn-án àti dásímà ẹjọ ẹjọ lọ́dọọdún ní 2000–2015 sí hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́fà àti dásímà méje ẹjọ lọ́dọọdún nínú ẹ̀wádún tó parí ní 2025.

Ìparun igbó burú púpọ̀ síi nínú àwọn igbó ilẹ̀ olóoru àti pẹ̀tẹ́lẹ̀ olóoru ní àwọn orílẹ̀-èdè tí ọrọ̀ ajé wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń gbòòrò. Ohun tó ju ìdajì gbogbo irúfẹ́ ọ̀gbìn àti ẹranko ilẹ̀ káríayé ló ń gbé nínú igbó ilẹ̀ olóoru.[24] Gẹ́gẹ́ bí àbájáde ìparun igbó, kìkì mílíọ̀nù mẹ́fà àti dásímà méjì kìlómítà onígun mẹ́rin péré ló sẹ́kù nínú àpapọ̀ mílíọ̀nù mẹ́rìndínlógún kìlómítà onígun mẹ́rin ti igbó òjò ilẹ̀ olóoru tó kọ́kọ́ bo Ilẹ̀-Ayé.[22] A pàdánù igbó kìjikìji ilẹ̀ olóoru tó ju hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́ta àti dásímà mẹ́fà lọ ní 2018.[25]

A ṣírò àpapọ̀ àdánù igi ọlọ́dọọdún káríayé sí nǹkan bíi bílíọ̀nù mẹ́wàá.[26][27] Gẹ́gẹ́ bí Ìṣirò Ohun-àmúṣọrọ̀ Igbó Káríayé (Global Forest Resources Assessment 2020), ìpíndọ́gba àpapọ̀ ilẹ̀ tí a pa igbó rẹ̀ run káríayé lọ́dọọdún nínú ìdajì ẹ̀wádún 2015–2020 jẹ́ hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́wàá, àti pé ìpíndọ́gba àpapọ̀ àdánù agbègbè igbó lọ́dọọdún nínú ẹ̀wádún 2000–2010 jẹ́ hẹ́kítà mílíọ̀nù mẹ́rin àti dásímà méje.[15] Àgbáyé ti pàdánù hẹ́kítà igbó mílíọ̀nù ọgọ́rùn-ún ó lé méjìdínlọ́gọ́rin láti 1990, èyí tó jẹ́ agbègbè tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó títóbi orílẹ̀-èdè Libya.[15]

Àtúpalẹ̀ àwọn ọ̀nà ìparun igbó káríayé ní 2021 fihàn pé àwọn ọ̀nà ìṣòwò, ìṣàgbéjáde, àti ìlò ọjà ń darí ìwọ̀n ìparun igbó ní àwọn ọ̀nà tó díjú. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a lè fa máàpù ibi tí ìparun igbó ti ń ṣẹlẹ̀, kì í sábàá dọ́gba mọ́ ibi tí a ti ń lo ọjà náà. Fún àpẹẹrẹ, a ṣírò pé àwọn ọ̀nà ìlò ọjà nínú àwọn orílẹ̀-èdè G7 ń fa àdánù igi mẹ́ta àti dásímà mẹ́sàn-án fún ẹnì kọ̀ọ̀kan lọ́dọọdún. Ní gbólóhùn mìíràn, ìparun igbó lè ní ìsopọ̀ tààrà pẹ̀lú àwọn ọjà àkówọlé—fún àpẹẹrẹ, kọfí.[28][29]

Ní 2023, Ìṣọ́ Igbó Káríayé (Global Forest Watch) jábọ̀ ìdínkù ìdá mẹ́sàn-án nínú ọgọ́rùn-ún nínú àdánù igbó kìjikìji ilẹ̀ olóoru ní ìfiwéra pẹ̀lú ọdún tó ṣáájú, pẹ̀lú àwọn ìdínkù ńlá ní ẹkùn Brazil àti Colombia tí àwọn àlékún ní àwọn ibòmíràn bò mọ́lẹ̀, èyí tó yọrí sí àlékún ìdá mẹ́ta àti dásímà méjì nínú ọgọ́rùn-ún nínú ìparun igbó káríayé. Àwọn iná igbó ńlá ní Canada, tí ìyípadà ojú-ọjọ́ tún mú burú síi, ṣe àfikún sí àlékún ìdá mẹ́rìnlélógún nínú ọgọ́rùn-ún nínú àdánù ìbòrí igi káríayé, èyí tó tẹnumọ́ àwọn ewu tó ń lọ lọ́wọ́ sí àwọn igbó tí ó ṣe pàtàkì fún ìpamọ́ kábọ́ọ̀nù àti oríṣìíríṣìí ohun alààyè. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtẹ̀síwájú díẹ̀ wà, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àpapọ̀ nínú ìparun igbó àti àwọn ipa ojú-ọjọ́ ṣì kùdìẹ̀-kà-diẹ.[30]

Ìjábọ̀ Ìṣirò Kẹfà ti IPCC (IPCC Sixth Assessment Report) sọ ní 2022 pé: "A pàdánù igbó tó ju hẹ́kítà mílíọ̀nù irínwó ó lé ogún lọ sí ìparun igbó láti 1990 sí 2020; ohun tó ju ìdá àádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àdánù yẹn ló ṣẹlẹ̀ ní àwọn agbègbè ilẹ̀ olóoru (pẹ̀lú ìdánilójú gíga), èyí tó ń dẹ́rùbà oríṣìíríṣìí ohun alààyè, àwọn iṣẹ́ àyíká, ọ̀nà ìgbẹ́mìíró ti àwọn àwùjọ inú igbó àti agbára láti faradà àwọn wàhálà ojú-ọjọ́ (pẹ̀lú ìdánilójú gíga)."[31]

Ẹ tún wo:


References

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
  1. ↑ SAFnet Dictionary|Ìtumọ̀ fún [deforestation] Archived Ọjọ́ kẹẹ̀dọ́gbọ̀n oṣù Keje 2011, at the Wayback Machine.. Dictionary of forestry.org (Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Keje 2008). A gba wọlé ní Ọjọ́ kẹẹdógún oṣù Kàrún 2011.
  2. ↑ Deforestation|Threats|WWF. Worldwildlife.org. A gba wọlé ní Ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kọkànlá 2016.
  3. ↑ Ritchie, Hannah; Roser, Max (Ọjọ́ kẹsàn-án oṣù Kejì 2021). "Forests and Deforestation". Our World in Data. https://ourworldindata.org/forest-area.
  4. ↑ "On Water". European Investment Bank (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). Retrieved Ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kẹ̀wá 2020. Check date values in: |access-date= (help)
  5. ↑ Derouin, Sarah (Ọjọ́ kẹfà oṣù Karyun 2019). Deforestation: Facts, Causes & Effects. Live Science.
  6. ↑ Chaudhari, P. R. (2018). Deforestation in Tropics. IntechOpen. doi:10.5772/intechopen.79633.
  7. ↑ Guy, Jack (Ọjọ́ kejì oṣù Kẹfà 2020). "Global rainforest destruction increased last year". CNN. https://www.cnn.com/2020/06/02/world/rainforest-destruction-2019-intl-scli-scn/index.html.
  8. ↑ Global Forest Watch. World Resources Institute. 2020. https://www.globalforestwatch.org.
  9. ↑ Investment and financial flows to address climate change. UNFCCC. 2007. pp. 81.
  10. ↑ "Agricultural expansion drives deforestation". ScienceDaily. Ọjọ́ kòkàndínlọ́gàún oṣù Kẹsàn-án 2018. https://www.sciencedaily.com/releases/2018/09/180913114013.htm.[Ìjápọ̀ tí kò ṣiṣẹ́ mọ́]
  11. ↑ FAO (2025) (in English). The State of Food and Agriculture 2025. FAO. doi:10.4060/cd7067en. ISBN 978-92-5-140142-2. https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd7067en.
  12. ↑ Àṣìṣe ìtọ́kasí: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "WWF-2020".
  13. 1 2 3 The State of the World's Forests 2020. Forests, biodiversity and people – In brief. Rome: FAO & UNEP. 2020. doi:10.4060/ca8985en. ISBN 978-92-5-132707-4.
  14. ↑ The State of the World's Forests 2020. In brief – Forests, biodiversity and people. Rome: FAO & UNEP. pp. 9–10. ISBN 978-92-5-132707-4.
  15. 1 2 3 4 "Global Forest Resource Assessment 2020". www.fao.org (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). Archived from the original on Ọjọ́ ogún oṣù Kàrún 2020. Retrieved Ọjọ́ ogún oṣù Kẹsàn-án 2020. Check date values in: |access-date=, |archive-date= (help)
  16. ↑ FAO (2025) (in English). Global Forest Resources Assessment 2025. FAO. doi:10.4060/cd6709en. ISBN 978-92-5-140082-1. https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd6709en.
  17. 1 2 3 FAO (2025) (in English). Global Forest Resources Assessment 2025. FAO. doi:10.4060/cd6709en. ISBN 978-92-5-140082-1. https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd6709en.
  18. 1 2 FAO (2020). "Global Forest Resources Assessment" (PDF).
  19. ↑ IPCC (2019a). "Climate Change and Land: an IPCC special report on climate change, desertification, land degradation, sustainable land management, food security, and greenhouse gas fluxes in terrestrial ecosystems. Chapter 4. Land Degradation." (PDF). Archived from the original (PDF) on 2019-12-20. Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  20. ↑ "The causes of deforestation". Eniscuola. Retrieved 2020-08-06.
  21. ↑ "The five: areas of deforestation". The Guardian (in Èdè Gẹ̀ẹ́sì). 2019-11-24. Retrieved 2020-06-05.
  22. 1 2 "Facts About Rainforests" Archived Ọjọ́ kejìlélógún oṣù Kẹ̀wá 2015, at the Wayback Machine.. The Nature Conservancy. A gba wọlé ní Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kẹ̀wá 2015.
  23. ↑ Poore, J.; Nemecek, T. (Ọjọ́ kìíní oṣù Kẹfà 2018). "Reducing food's environmental impacts through producers and consumers". Science 360 (6392): 987–992. Bibcode 2018Sci...360..987P. doi:10.1126/science.aaq0216. ISSN 0036-8075. PMID 29853680.
  24. ↑ Rainforest Facts Archived Ọjọ́ kejìlélógún oṣù Kẹ̀wá 2015, at the Wayback Machine.. Nature.org (Ọjọ́ kìíní oṣù Kọkànlá 2016). A gba wọlé ní Ọjọ́ kẹtàlá oṣù Kọkànlá 2016.
  25. ↑ Human society under urgent threat from loss of Earth's natural life. Scientists reveal 1 million species at risk of extinction in damning UN report Ọjọ́ kẹfà oṣù Kàrún 2019 Guardian
  26. ↑ "Earth has 3 trillion trees but they're falling at alarming rate" (in en). Reuters. Ọjọ́ kejì oṣù Kẹsàn-án 2015. https://www.reuters.com/article/us-science-trees-idUSKCN0R21Z620150902.
  27. ↑ Carrington, Damian (Ọjọ́ kẹrin oṣù Keje 2019). "Tree planting 'has mind-blowing potential' to tackle climate crisis". The Guardian. Retrieved Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù Kàrún 2020. Check date values in: |access-date=, |date= (help)
  28. ↑ "Average westerner's eating habits lead to loss of four trees every year" (in en). the Guardian. Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹta 2021. https://www.theguardian.com/environment/2021/mar/29/average-westerners-eating-habits-lead-to-loss-of-four-trees-every-year.
  29. ↑ Hoang, Nguyen Tien; Kanemoto, Keiichiro (Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹta 2021). "Mapping the deforestation footprint of nations reveals growing threat to tropical forests" (in en). Nature Ecology & Evolution 5 (6): 845–853. Bibcode 2021NatEE...5..845H. doi:10.1038/s41559-021-01417-z. ISSN 2397-334X. PMID 33782576. https://www.nature.com/articles/s41559-021-01417-z. Retrieved Ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kẹrin 2021.
  30. ↑ Spring, Jake (Ọjọ́ kẹrin oṣù Kẹrin 2024). Dunham, Will, ed. "Tropical forest loss eased in 2023 but threats remain, analysis shows". www.reuters.com. Retrieved Ọjọ́ kẹrin oṣù Kẹrin 2024. Check date values in: |access-date=, |date= (help)
  31. ↑ Ometto, J.P., K. Kalaba, G.Z. Anshari, N. Chacón, A. Farrell, S.A. Halim, H. Neufeldt, and R. Sukumar, 2022: CrossChapter Paper 7: Tropical Forests. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2369–2410, doi:10.1017/9781009325844.024.
Jẹ́ kíkójáde láti "https://yo.wikipedia.org/w/index.php?title=Iparun_igbo&oldid=622445"