Ohun ìdáná
| Orúkọ mìíràn | Ohun èlò amọ̀, Igi, Irin, Òkúta |
|---|---|
| Ìsọ̀rí | Ohun èlò ilé |
| Ìwúlò | Sísè oúnjẹ, Pípèsè oúnjẹ, Títọ́jú omi |
| Onírúurú | Odo, Ọlọ, Iṣasùn, Apẹ |
| Ohun tó jọ ọ́ | Iṣẹ́ Àgbẹ̀dẹ, Amọ̀, Oúnjẹ Yorùbá |
Ohun èlò ìdáná (Kitchenware) ni gbogbo àwọn irinṣẹ́, ohun èlò, àti ohun-ìṣèlù tí a ń lò nínú ìdáná láti pèsè, láti sè, tàbí láti tọ́jú oúnjẹ. Ní ilẹ̀ Yorùbá, ohun èlò ìdáná kọjá kí á kàn máa lo ohun tí a fi irin ṣe nìkan; ó ní í ṣe pẹ̀lú àṣà, ìmọ̀ ìṣẹ̀ǹbáyé, àti irúfẹ́ oúnjẹ tí a fẹ́ sè.[1] Àwọn ohun èlò wọ̀nyí ni a lè pín sí ìsọ̀rí bíi ohun èlò amọ̀, igi, àti irin, èyí tí ọ̀pọ̀ rẹ̀ sì jẹ́ iṣẹ́ ọwọ́ àwọn oníṣẹ́-ọnà bíi alágbẹ̀dẹ àti onímọ̀-amọ̀.
Ní ayé àtijọ́ kí àyípadà iṣẹ́-ẹ̀rọ tó dé, àwọn alágbẹ̀dẹ àti onímọ̀-amọ̀ ni wọ́n ń pèsè ohun èlò tí a ń lò. Fún àpẹẹrẹ, Iṣasùn àti Apẹ jẹ́ ohun èlò amọ̀ tí a ń lò láti sè oúnjẹ lórí iná, èyí tí a gbà gbọ́ pé ó ń fún oúnjẹ ní adùn àrà ọ̀tọ̀ ju ìsà kànnà (metal pots) lọ.[2] Bákan náà, Odo àti Olú-odo (Mortar and Pestle) jẹ́ ohun èlò tí a fi igi ṣe láti gún iyán, èyí tí í ṣe ọ̀kan lára oúnjẹ òfẹ́ nínú àṣà Yorùbá.[3] Ìyàtọ̀ pàtàkì kan nínú ìdáná Yorùbá ni lílo Ọlọ àti Ọmọ-ọlọ (Grinding Stone) láti lọ ata tàbí èròjà mìíràn kí ó lè dán, èyí tí ọ̀pọ̀ ṣì fẹ́ràn lílo rẹ̀ ju ẹ̀rọ ìjìnlẹ̀ (blender) lọ nítorí adùn oúnjẹ.[4]
Ní ayé òde-òní, ìyípadà ti dé bá àwọn ohun èlò ìdáná ní ilẹ̀ Yorùbá. Ìsà kànnà, sítòfù gáàsì, àti àwọn ohun èlò onírin (stainless steel) ti rọ́pò ọ̀pọ̀ ohun èlò amọ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ohun èlò bíi Ajẹ́ (wooden stirrer) tàbí orúgun fún rírọ àmàlà tàbí ẹfọ́ ṣì jẹ́ ohun tí kò ṣeé fọwọ́ rọ̀ sẹ́yìn nítorí pé irin kò lè ṣe iṣẹ́ rẹ̀ bí ó ṣe yẹ nínú ìkòkò. Àtẹ ìsàlẹ̀ yìí ṣe àlàyé kíkún lórí onírúurú ohun èlò ìdáná Yorùbá:
| Ohun Èlò | Ohun tí a fi ṣe | Ìwúlò rẹ̀ nínú ìdáná |
|---|---|---|
| Odo àti Olú-odo | Igi | Láti gún iyán, gígún èlùbọ́, tàbí gígún èròjà oúnjẹ. |
| Ọlọ àti Ọmọ-ọlọ | Òkúta | Láti lọ ata, èpà, àti àwọn ohun èlò mìíràn kí ó lè dán. |
| Iṣasùn | Amọ̀ | Fún sísè ewédú, obẹ̀ ẹja, tàbí ẹran láti fún oúnjẹ ní adùn. |
| Apẹ | Amọ̀ | Ìsà ńlá tí a fi ń sè oúnjẹ tó pọ̀ tàbí fún títẹ́ ẹrù oúnjẹ. |
| Ajẹ́ / Orúgun | Igi | Láti rọ àmàlà, ìyán, tàbí sẹ̀mọ́ kí ó lè dán láìní kókó. |
| Ìfẹ̀rẹ́ | Igbá tàbí Irin | Láti kẹ oúnjẹ bíi àmàlà tàbí fùfú jáde kúrò nínú ìsà. |
| Sìfíìtì | Irin fẹ́lẹ́ (Tin) | Láti kù èlùbọ́ tàbí ìyẹ̀fun láti yọ ìdọ̀tí tàbí kókó kúrò. |
| Amù | Amọ̀ | Láti tọ́jú omi mu kí ó lè tutù nínú ilé láìlo iná mànàmáná. |
Ẹ tún wo
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]Àwọn Ìtọ́kasí
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- ↑ Oyelola, Pat (1976). Everyman's Guide to Nigerian Art. Lagos: Nigeria Magazine.
- ↑ Lawal, Babatunde (1970). "Archaeology in Igboland and Yorubaland". African Notes 6.
- ↑ "Mortar and Pestle: Tool". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2024. Check date values in:
|access-date=(help) - ↑ Bascom, William (1969). The Yoruba of Southwestern Nigeria. Holt, Rinehart and Winston.