Yoruba alphabet
| Álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá | |
|---|---|
| Irúfẹ́ | Álífábẹ́ẹ̀tì |
| Àwọn èdè | Yorùbá |
| Àkókò tó wà | 1965–dòní |
| Àwọn ètò òbí | Ìkọwé Látìn |
| Kóòdù ISO 15924 | Latn |
Àbídì Yorùbá (Yorùbá: Álífábẹ́ẹ̀tì Yorùbá) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àbídì Látìnì méjì tí a fi ń kọ èdè Yorùbá; ọ̀kan ni wọ́n lò ní Nigeria, èkejì sì ni wọ́n lò ní orílẹ̀-èdè Benin tó sún mọ́ ọn.
Àbídì Yorùbá tí wọ́n ń lò ní Nàìjíríà ní lẹ́tà mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25). Kò ní àwọn lẹ́tà C, Q, V, X, àti Z, ṣùgbọ́n ó ní àfikún Ẹ, Ọ, Ṣ àti Gb.[1][2]
Síbẹ̀, ọ̀pọ̀ nínú àwọn kọ́ńsónántì tí kò sí nínú àbídì náà wà nínú àwọn ẹ̀yà-èdè Yorùbá kan, pẹ̀lú V, Z, àti àwọn dígíràfù bíi ch, gh, àti gw. Àwọn ẹ̀yà-èdè Yorùbá Àárín tún ní fáwẹ́lì méjì míì tí wọ́n jẹ́ alófóònù (allophones) ti I àti U.
Ohun tó yàtọ̀ díẹ̀ ni pé ní Nàìjíríà, lẹ́tà P sábà máa ń dúró fún ohun [k͜p], kì í sì í dúró fún [p] bí kò ṣe nínú àwọn ipò díẹ̀ péré, bíi nínú àwọn ọ̀rọ̀ afarawe-ohùn (onomatopoeia).
Àbídì Yorùbá tí wọ́n ń lò ní orílẹ̀-èdè Benin jọ èyí ti Nàìjíríà gan-an. Kò ní C, Q, V, X, àti Z, ṣùgbọ́n ó ní àfikún Ɛ, Ɔ, Gb, Sh, àti Kp.
Álífábẹ́ẹ̀tì
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]| Lẹ́tà ńlá | A | B | D | E | Ẹ | F | G | Gb | H | I | J | K | L | M | N | O | Ọ | P | R | S | Ṣ | T | U | W | Y |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lẹ́tà kékeré | a | b | d | e | ẹ | f | g | gb | h | i | j | k | l | m | n | o | ọ | p | r | s | ṣ | t | u | w | y |
| IPA | a | b | d | e | ɛ | f | g | ɡ͡b | h | i | d͡ʒ | k | l | m | n, ŋ̍, ̃ | o | ɔ | k͡p, p | ɾ | s | ʃ | t | u | w, ʷ | j |
Àwọn fáwẹ́lì imú ni a máa ń kọ pẹ̀lú àwọn dígíràfù: ⟨in⟩, ⟨ẹn⟩, ⟨an⟩, ⟨ọn⟩, àti ⟨un⟩, àfi bí wọ́n bá wá lẹ́yìn ⟨n⟩. A máa ń kọ fáwẹ́lì gígùn ní ìlọ́po méjì, bíi dáadáa (transl. dáradára, ó dáa).
A máa ń fi àmì ohùn gíga (´) àti àmì ohùn ìsàlẹ̀ (`) hàn (á, à), nígbà tí ohùn àárín kò ní àmì (a), àfi fún ìyàtọ̀ nínú “n̄”. Àpapọ̀ àwọn ohùn wọ̀nyí lè dá ohùn sísọ̀kalẹ̀ àti sísókè sílẹ̀, tí a sì máa ń kọ wọn bíi â àti ǎ nígbà tí wọ́n bá wà lórí fáwẹ́lì kan náà.
Àwọn àmì ohùn wọ̀nyí tún lè wà lórí kọ́ńsónántì imú, bíi nínú ńkọ́ (transl. báwo...?) àti nǹkan (transl. àwọn nǹkan).
A lè lo àmì àpósítírófì (') láti fi hàn pé a ti gé ohun kan kúrò, gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ akọ̀wé, bíi ń'lé (transl. ní ilé), láti inú ní ilé. Ṣùgbọ́n sọ́dọ̀ (transl. lọ sí ibi kan) wá láti inú sí ọ̀dọ̀.
Nígbà tí n bá jẹ́ sílábù kan ṣoṣo tí ó bá wà níwájú fáwẹ́lì, bíi nínú n ò lọ (transl. Mi ò lọ), a máa ń pè é ní ohun [ŋ̍] (pẹ̀lú ohùn tó bá yẹ).
| Lẹ́tà ńlá | A | B | D | E | Ɛ | F | G | GB | H | I | J | K | KP | L | M | N | O | Ɔ | P | R | S | SH | T | U | W | Y |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lẹ́tà kékeré | a | b | d | e | ɛ | f | g | gb | h | i | j | k | kp | l | m | n | o | ɔ | p | r | s | sh | t | u | w | y |
| IPA | a | b | d | e | ɛ | f | g | ɡ͡b | h | i | d͡ʒ | k | k͡p | l | m | n, ŋ̍ | o | ɔ | p | ɾ | s | ʃ | t | u | w | j |
Nínú àwọn àmì tàbí àkọlé àtijọ́, ⟨ɛ⟩ lè farahàn dípò ⟨ẹ⟩ tí a ń lò báyìí.
Àwọn ìtọ́kasí
[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]- ↑ Gaye, Jules A. De; Beecroft, W. S. (1923) (in en). Yoruba Grammar. K. Paul, Trench, Trubner & Company, Limited. pp. 4–5. https://books.google.com/books?id=e9jfAAAAMAAJ.
- ↑ Wood, J. B. (1879) (in en). Notes on the Construction of the Yoruba Language. J. Townsend, printer. pp. 3–5. https://books.google.com/books?id=8aITAAAAQAAJ.
- ↑ Hartell, Rhonda L. (1993). "Nigeria: Yoruba". Alphabets of Africa. Dakar: UNESCO Regional Office. pp. 240. https://archive.org/details/rosettaproject_yor_ortho-3.
- ↑ Hartell, Rhonda L. (1993). "Benin: Yoruba". Alphabets of Africa. Dakar: UNESCO Regional Office. pp. 37. https://archive.org/details/rosettaproject_yor_ortho-2.