Ìwọ́ ìtanná

Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́
Lọ sí: atọ́ka, àwárí

Ìwọ́ ìtanná tabi ìwọ́ iná ni bi àdìjọ ìtanná se n sàn kiri. Ẹyọ ìwọ̀n SI fun ìwọ́ iná ni ampere (A), to dọ́gba mọ́ sísàn kiri coulomb kan agbára iná ní ìsẹ́jú àáyá.

Ìtumọ̀[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Iye ìwọ́ iná (ti a wọ̀n ní ampere) ti o n gba òdeojú (surface) kan kọ já ni iye agbára iná (ti a wọ̀n ní coulombs) ti o n sàn kiri l'òdeojú na láàrin àsìkò kan. Tí Q bá jẹ́ iye agbára iná tó kọ já l'òdeojú na láàrin àsìkò T, nípa bayi àriniye (average) ìwọ́ iná I jẹ́:

I = \frac{Q}{T}

Tí a bá jẹ́ kí ìwọ̀n àsìkò T kí ó dín títí títí dé òdo, á nìí ìwọ́ iná ẹ̀kanáà (instantaneous) i(t) gẹ́gẹ́ bi:

i(t) = \frac{dQ}{dt}


Ìwọ́ iná nínú wáyà onípánù (metal wire)[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Nínú àwọn wáyà onípánù (Agbéiná - electrical conductor) tí wón gba agbára iná láàyè, ogunlọ́gọ̀ àwon atanná (electron) ni wọ́n rìn kiri lọ́fẹ̀ẹ́lófòò (atanná ọ̀fẹ́). Àwọn atanná wọ̀nyí kò sopọ̀ mọ́ átọ́mù kankan.

Òfin Ohm[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Òfin Ohm n tọ́kasí ìbásepọ̀ tó wà láàrin ìgbanná (Voltage), ìwọ́ iná ati ìdinà iná (electrical resistance):


I = \frac {V}{R}

nígbàtí,

I jẹ́ ìwọ́ iná, ni ìwọ̀n ampere
V jẹ́ ìgbanná (ìyàtọ̀ ìlókun) (potential difference), ní ìwọ̀n volt
R jẹ́ ìdinà iná, ní ìwọ̀n ohm

Àpẹrẹ[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àpẹrẹ ìwọ́ iná ti a le fojuri ni mọ̀nàmọ́ná (lightning) ati ìjì ojúòòrùn (solar wind). Bakana iwo ina ti a mọ̀ ni sisan atanna ninu okùn onírin, fun apere awon waya opo ina to n gbe ina lati ibikan de ibo miran ati awon waya kekeke ninu awon ero onina (electronics), ati bi atanna se n san koja ninu adena ina (resistor), sisan kiri ioni (ion) ninu bátìrì (battery) ati sisan kiri iho ninu agbeinadie (semiconductor).

Gẹ́gẹ̀ bi òfin Ampère se sọ, ìwọ́ ìtanná n fa pápá onínágbérigbérin.

Inágbéringbérin (electromagnetism)[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìwọ́ iná n pese pápá gbéringbérin (magnetic field). A le wo papa gberigberin bii ọ̀pọ̀ ìlà to yi waya po.


Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]