Bùrkínà Fasò

Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́
Lọ sí: atọ́ka, àwárí
Bùrkínà Fasò
Àsìá Àmì ọ̀pá àṣẹ
'Motto"Unité-Progrès-Justice"
("Ọ̀kan, Ìrewájú, Ìdájọ́")
("Unity, Progress, Justice")
Orin-ìyìn orílẹ̀-èdèUne Seule Nuit  (Faransé)
Àṣálẹ́ kannáà
One Single Night – Thomas Sankara

Ibùdó ilẹ̀  Bùrkínà Fasò  (búlù dúdú)– ní Africa  (búlù amọ́lẹ̀ & àwọ̀-érú dúdú)– in the Ìṣọ̀kan Áfríkà  (búlù amọ́lẹ̀)  —  [Legend]
Ibùdó ilẹ̀  Bùrkínà Fasò  (búlù dúdú)

– ní Africa  (búlù amọ́lẹ̀ & àwọ̀-érú dúdú)
– in the Ìṣọ̀kan Áfríkà  (búlù amọ́lẹ̀)  —  [Legend]

Olúìlú Ouagadougou
12°20′N 1°40′W / 12.333°N 1.667°W / 12.333; -1.667
ilú títóbijùlọ olúìlú
Èdè oníbiṣẹ́ Faransé
Àwọn èdè dídámọ̀ níbẹ̀ Mòoré, Mandinka (Bambara)
Àwọn ẹ̀yà ènìyàn (1995) Mossi 47.9%
Fulani 10.3%
Lobi 6.9%
Bobo 6.9%
Mande 6.7%
Senufo 5.3%
Grosi 5%
Gurma 4.8%
Tuareg 3.1%
Orúkọ aráàlú Ará Bùrkínà Fasò
Ìjọba Orílẹ̀-èdè olómìnira oníààrẹ díẹ̀
 -  Ààrẹ Blaise Compaoré
 -  Alákóso Àgbà Luc-Adolphe Tiao
Aṣòfin Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin
Ìlómìnira
 -  látọwó Fránsì 5 August 1960 
Ààlà
 -  Àpapọ̀ iye ààlà 274,200 km2 (74k)
105,869 sq mi 
 -  Omi (%) 0.146%
Alábùgbé
 -  Ìdíye 2010 15,730,977[1] (64k)
 -  2006 census 14,017,262 
 -  Ìṣúpọ̀ olùgbé 57.4/km2 (145k)
148.9/sq mi
GIO (PPP) ìdíye 2011
 -  Iye lápapọ̀ $22.042 billion[2] 
 -  Ti ẹnikọ̀ọ̀kan $1,466[2] 
GIO (onípípè) Ìdíye 2011
 -  Àpapọ̀ iye $9.981 billion[2] 
 -  Ti ẹnikọ̀ọ̀kan $664[2] 
Gini (2007) 39.5[3] (medium
HDI (2007) 0.389 (low) (177k)
Owóníná Fránkì Ìwọ̀òrùn Áfríkà[4] (XOF)
Àkókò ilẹ̀àmùrè (UTC+0)
 -  Summer (DST) kòsí (UTC)
Ìwakọ̀ ní ọwọ́ ọ̀tún
Àmìọ̀rọ̀ Internet .bf
Àmìọ̀rọ̀o tẹlifóònù 226
1 The data here is an estimation for the year 2005 produced by the International Monetary Fund in April 2005.

Bùrkínà Fasò ( /bərˌknə ˈfɑːs/ bər-KEE-nə FAH-soh; Faransé: [buʁkina faso]) – bakanna ni kukuru bi Burkina – je orile-ede àdèmọ́àrinlẹ̀ ni iwoorun Afrika. Awon orile-ede mefa loyi ka: Mali ni ariwa, Niger ni ilaorun, Benin ni guusuilaorun, Togo ati Ghana ni guusu, ati Côte d'Ivoire ni guusuiwoorun. Oluilu re ni Ouagadougou.

Itobi re je 274,200 ìlọ́poméjì kilometres (105,900 sq mi) pelu awon alabugbe to poju 15,757,000 lo. Teletele oruko re ni Órile-ede Olominira Upper Volta (Republic of Upper Volta), o je titunsoloruko si Burkina Faso ni ojo 4 Osu Kejo 1984, latowo Aare Thomas Sankara, to tumosi "ile awon eniyan anaro" ("the land of upright people") ni awon ede Mòoré ati Dioula, ti won je ede abinibi pataki nibe. "Burkina" le je, "awon eniyan olododo", lede Mòoré, ati "Faso" tumosi "ile baba eni" lede Dioula. Awon to bugbe si Burkina Faso unje pipe ni Burkinabè (play /bərˈknəb/ bər-KEE-nə-bay).

Awon eniyan tedo si Burkina Faso larin odun 14,000 and 5000 SK latowo awon ode asako ni apaariwaiwoorun ibe. Abule oko bere nibe larin odun 3600 and 2600 SK. Ibi to unje arin gbongan Burkina Faso loni nigbana je kiki awon ileoba Mossi. Awon Ileoba Mossi wonyi di ibiabo Fransi ni 1896. Leyin ti o gba ilominira latowo Fransi ni 1960, orile-ede na ri iru orisirisi ijoba ko to di eyi to wa loni, orile-ede olominira oniaare die. Aare re lowo ni Blaise Compaoré.

O je omo-egbe Ìṣọ̀kan Áfríkà, Agbajo awon Orile-ede Saheli ati Sahara, La Francophonie, Agbajo Ifowosowopo Onimale ati Agbajo Olokowo awon Orile-ede Iwoorun Afrika.

Ìtàn[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìtàn kùtùkùtù[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ibi-ile ti a mo loni bi Burkina Faso t je titedo kutukutu, larin odun 14,000 ati 5000 SK, latowo awon ode asako ni apaariwaiwoorun ibe, ti awon ohun amulo won bi ihale, igbele ati oriofa won je wiwari ni 1973 latowo Simran Nijjar. Awon abule pelu awon adako bere ni arin odun 3600 ati 2600 SK. Lori bi awon ipele awon agbe se ri, o da bi pe awon abule na je adurotitisi. Ilo irin, iseamo ati okuta didan gbera larin odun 1500 ati 1000 SK.

Aloku awon Dogo wa kakiri ni Burkina Faso ni awon agbegbe ariwa ati ariwaiwoorun. Nigbakan larin orundun kedogun ati kerindinlogun, awon Dogo kuro ni agbegbe yi lati lo budo si etioke Bandiagara. Nibo miran, awon aloku ogiri giga wa ni guusuiwoorun Burkina Faso (ati ni Côte d'Ivoire), sugbon awon ti won ko won ko ti je didamo.

Loropeni ni okuta aye atijo to nibasepo mo owo wura. Ibe ni Ibi Oso Agbaye akoko ti orile-ede Burkina Faso wa.

Arin gbongan apa Burkina Faso ni opo awon ileoba Mossi, awon to lagbara julo ninu won ni ti Wagadogo (Ouagadougou) ati Yatenga. Awon ileoba wonyi je didasile ni ibere orundun ikerindinlogun latowo awon ajagun.[5]

Láti ilẹ̀àmúsìn dé ìlómìnira[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Upper Volta[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Bùrkínà Fasò[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìṣèlú[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àwọn agbègbè, ìgbèríko àti ìpínapá[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ológun, ọlọ́pàá àtí alábòò[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Oríilẹ̀yíyà àti ojúọjọ́[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Òkòwò[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ẹ̀yàìlú[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àṣà[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ẹ̀kọ́[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]


Itokasi[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

  1. INSD Burkina Faso (Faransé)
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Burkina Faso". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=9&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=748&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=. Retrieved 18 April 2012. 
  3. "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html. Retrieved 1 September 2009. 
  4. CFA Franc BCEAO. Codes: XOF / 952 ISO 4217 currency names and code elements. ISO. Retrieved 8 May 2009.
  5. Michel Izard, Moogo. L'émergence d'un espace étatique ouest-africain au XVIe siècle