Jump to content

Ìbàdàn

Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́
(Àtúnjúwe láti Ibadan)
Ìbàdàn
Fọ́rán àwòrán èdè Ilẹ̀ Ìbàdàn
Nickname(s): 
Ile Oluyole
Ìbàdàn is located in Nigeria
Ìbàdàn
Ìbàdàn
Ibùdó ní Naijiria
Coordinates: 7°23′47″N 3°55′0″E / 7.39639°N 3.91667°E / 7.39639; 3.91667Coordinates: 7°23′47″N 3°55′0″E / 7.39639°N 3.91667°E / 7.39639; 3.91667
Orílẹ̀-èdè Naijiria
Ìpínlẹ̀Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́
Government
 • GominaAbiola Ajimobi
 • Alaga, AriwaAdemola Kamil Omotoso
 • Alaga, Ariwa-Ila OorunOlugbenga Ayinde Adewusi
 • Alaga, Ariwa-Iwo OorunAderemi Ayodele
 • Alaga, Guusu-Ila OorunAbiodun Bolarinwa Adedoja
Area
 • Total1,190 sq mi (3,080 km2)
Population
 (2005)
 • Total2,550,593
 • Density2,140/sq mi (828/km2)
 • Metro density600/sq mi (250/km2)
 • Awon eya eniyan
Yoruba
Time zoneUTC+1 (WAT)
Websitehttp://www.oyostate.gov.ng/

Ìbàdàn jẹ́ olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìlú Ìbàdàn ni ìlú tí ó tóbí jùlọ ní apá ìwọ̀òrùn Afríkà, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ olú ìlú ìjọba fún ìpínlè Ọ̀yọ́. Ìbàdàn jẹ́ ilú àwon jagunjagun tí wọ́n dá sílẹ̀ lẹ́yìn tí ìjọba Ọ̀yọ́ Kàtúnga túká nígbà tí Àwọn Fúlàní ṣe ìkọlù sí ìjọba Ọ̀yọ́ nígbà náà. Orúkọ tí wọ́n ń pe ilú yí (Ìbàdàn) ní ó túmọ̀ sí ẹ̀bá ọ̀dàn.


Ìtàn Ilẹ̀ Ìbàdàn

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìtàn fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wí pé wọ́n dá ìlú Ìbàdàn sílẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 1829 látàrí àwọn ogun àti rògbòdìyàn tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní ilẹ̀ Yorùbá nígbà náà. Àsìkò yí ni àwọn ìlú tí wọ́n ṣe pàtàkì ní Ilẹ̀ Yorùbá nígbà náà bíi: Ọ̀yọ́ ilé[1], Ìjàyè àti Òwu ń kojú ogun lọ́tùn-ún lósì, nígbà tí àwọn ìlú tuntun mìíràn náà ń dìde. Lára àwọn ìlú tí wọ́n ń dìde ni: Abẹ́òkúta, Ọ̀yọ́ Àtìbà[2] àti Ìbàdàn. Ibadan dide lati dípò wọn. Gẹ́gẹ́ bí àwọn onítàn Lágelú[3] tí ó jẹ́ Jagun ìlú Ifẹ̀ ló da Ìbàdàn sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àgọ́ fún àwọn jagunjagun tí wọ́n bá ń bọ̀ láti Ọ̀yọ́, Ifẹ̀ àti Ìjẹ̀bú.[4] NÍ ọdún 1852, àwọn Church Missionary Society rán David àti Anna Hinderer láti tán ìhìnrere àti láti kọ́ ilé ìjọsin ní Ìbàdàn tí wọ́n bá dé ní ọdún 1853. Ibadan bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ìpínlẹ̀ jagunjagun tí ó sì wà bẹ́ẹ̀ títí di ọdún kẹ́wàá tí ó gbẹ̀yìn sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún.

Ní ọdún 1893, Ìbàdàn di ìlú àmọ́nà/ìlú tí ó wà lábẹ́ àṣẹ bírítéènì lẹ́yìn tí Fìjàbí tí ó jẹ́ baálẹ̀ ìlú Ìbàdàn fí ọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú ẹni tí ó ń ṣe iṣé gómìnà ìlú àmọ́nà George C. Denton ní ọjọ́ Kàrúndínlógún oṣù kẹjọ

Àwọn Bírítéénì ṣe àgbékalẹ̀ ìlú àmọ́nà láti ṣe àkóso ètò ọrọ̀ ajé ní agbègbè Ìbàdàn tí ó ṣí gbòrò láìpẹ́ gbòógì ilẹ̀ ètò ọrọ̀ ajé. Ìlú Ìbàdàn ní ó gba àlejò Ilé ẹ̀kọ́ gíga àkọ́kọ́, Yunifásítì ti Ibadan tí wọ́n kọ́kọ́ dá sílẹ̀ gẹ́gẹ́ kọ́lẹ̀jì tí Yunifásítì Lọ́ńdọ̀nì ni ọdún 1948 tí ó padà di Yunifásítì tí ó dá dúró ní ọdún 1962. Ó wà lára àwọn ilé ẹ̀kọ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n dá mọ̀ ní orílẹ̀ Áfíríkà. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga mìíran tí ó wà ní ìlú Ìbàdàn ní politẹ́kíníkì ìlú Ibadan, Lead City Yunifásítì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama náà pọ̀ káàkiri ìlú Ìbàdàn àti agbègbè rẹ̀.

Ibùdó

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìbàdàn wà ní ìwọ̀-oòrùn gúúsù Nàìjíríà ní apá ìlà-oòrùn gúúsù Ìpínlẹ̀ Oyo[5], ó sì wà ní nǹkan bí kìlómítà 119 (74 máìlì) sí ìlà-oòrùn àríwá ti Èkó[6] àti kìlómítà 120 (75 máìlì) sí ìlà-oòrùn ààlà àgbáyé ti Nàìjíríà pẹ̀lú Olú ọrílé-èdè Benin[7]. Ó wà pátápátá nínú àgbègbè igbó tropics ṣùgbọ́n ó sún mọ́ ààlà láàárín igbó àti savanna tí a ti yí padà. Ìlú náà ní ìwọ̀n gíga láti 150 m nínú àfonífojì[8], dé 275 m lórí òkè ìlà àríwá–gúúsù pàtàkì tí ó kọjá láàárín ìlú náà.

Ìlú Ìbàdàn ní ìṣàn omi ti ẹ̀dá nípasẹ̀ àwọn odò márùn-ún pẹ̀lú ọ̀pọ̀ àwọn ṣíṣàn kékeré: Odò Ona ní àríwá àti ìwọ̀ oòrùn; Odò Ogbere sí ìlà oòrùn; Odò Ogunpa[9] tí ń ṣàn gba ìlú lọ àti Odò Kudeti ní àárín gbùngbùn ìlú náà. Odò Ogunpa[10], ṣíṣàn ìpín kẹta pẹ̀lú ìgùn ṣíṣàn 12.76 km àti agbègbè ìkójọ omi[11] 54.92 km². Adágún Eleyele wà ní apá àríwá ìwọ̀ oòrùn ìlú náà, nígbà tí Odò Osun[12], Adágún Asejire[13] sì yí ìlú náà ká ní ìhà ìlà oòrùn, àti pé odò karùn-ún yìí fi ààlà sí Ìbàdàn pẹ̀lú àwọn ìlú Oke-Ogun mìíràn, èyí tí a ń pè ní Odò Ogun[14] tí ó gba Ìpínlẹ̀ Èkó[15], Ìpínlẹ̀ Ogun[16], Ìpínlẹ̀ Osun[17], ìlú Iseyin àti ààlà ìlú Eruwa[18] sí Ìbàdàn.

2.1 Ojúọjọ́

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìbàdàn ní ojú ọjọ́ gbígbẹ àti tútù ti tropics[19] (Köppen climate classification[20] Aw), pẹ̀lú àkókò òjò[21] tó gùn àti ìwọ̀n ìtùtù tí ó dúró ṣinṣin jákèjádò ọdún. Àkókò òjò Ìbàdàn ń bẹ̀rẹ̀ láti Oṣù Kèta títí di Oṣù Kẹ̀wá, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé oṣù kèjo rí ìdínkù díẹ̀ nínú òjò. Ìdínkù yìí pín àkókò òjò sí méjì. Oṣù Kọkànlá sí Oṣù Kejì jẹ́ àkókò ògbelè ìlú[22] náà, nígbà tí Ìbàdàn ń rí Ọyé[23] àdámó tí Ìwọ̀ Oòrùn Áfríkà.[24] Ìwọ̀n òjò lápapọ̀ fún Ìbàdàn jẹ́ nǹkan bí 1,230 millimetres tàbí 48 inches, tí ó ń rọ̀ ní nǹkan bí ọjọ́ 123. Àwọn àkókò ìgbà méjì ni òjò mon rò dunlè, Ọṣù kẹfà àti oṣù Kẹ̀sán. Ìwọ̀n òùnkà ìrì lọ́jọ́ jẹ́ 26.46 °C tàbí 79.63 °F, ìwọ̀n tí òùnkà ìrì àárín 21.42 °C tàbí 70.56 °F, àti ìwọ̀n ọ̀rinrin 74.55%.

Dátà ojúọjọ́ fún Ibadan
Osù Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Ọdún
Iye tógajùlọ °C (°F) 37.2
(99)		 38.9
(102)		 38.3
(100.9)		 37.2
(99)		 35.0
(95)		 33.3
(91.9)		 31.7
(89.1)		 31.7
(89.1)		 35.6
(96.1)		 33.3
(91.9)		 33.9
(93)		 35.6
(96.1)		 38.9
(102)
Iye àmúpín tógajùlọ °C (°F) 32.3
(90.1)		 34.0
(93.2)		 33.5
(92.3)		 32.3
(90.1)		 31.2
(88.2)		 29.6
(85.3)		 27.8
(82)		 27.2
(81)		 28.5
(83.3)		 29.7
(85.5)		 31.3
(88.3)		 31.9
(89.4)		 30.8
(87.4)
Iye àmúpín ojojúmọ́ °C (°F) 25.7
(78.3)		 26.9
(80.4)		 26.9
(80.4)		 26.3
(79.3)		 25.6
(78.1)		 25.1
(77.2)		 23.6
(74.5)		 23.1
(73.6)		 23.9
(75)		 24.3
(75.7)		 25.6
(78.1)		 25.5
(77.9)		 25.2
(77.4)
Iye àmúpín tókéréjùlọ °C (°F) 20.9
(69.6)		 21.9
(71.4)		 22.5
(72.5)		 22.0
(71.6)		 21.7
(71.1)		 21.6
(70.9)		 21.2
(70.2)		 20.7
(69.3)		 21.8
(71.2)		 21.7
(71.1)		 21.6
(70.9)		 20.7
(69.3)		 21.5
(70.7)
Iye tókéréjùlọ °C (°F) 10.0
(50)		 11.1
(52)		 15.0
(59)		 18.3
(64.9)		 17.8
(64)		 17.8
(64)		 16.1
(61)		 15.6
(60.1)		 17.2
(63)		 17.8
(64)		 15.6
(60.1)		 11.1
(52)		 10.0
(50)
Iye àmúpín ìrọ̀jò mm (inches) 10
(0.39)		 25
(0.98)		 91
(3.58)		 135
(5.31)		 152
(5.98)		 188
(7.4)		 155
(6.1)		 86
(3.39)		 175
(6.89)		 160
(6.3)		 46
(1.81)		 10
(0.39)		 1,233
(48.54)
Iye àmúpín àwọn ọjọ́ òjò (≥ 0.3 mm) 1 3 7 9 14 17 15 13 18 18 7 1 123
Iye àmúpín ìrì-omi (%) 76 73 77 82 85 87 89 88 88 87 83 79 83
Iye àmúpín wákàtí ìràn òrùn lósooòsù 198.4 197.8 186.0 180.0 195.3 147.0 86.8 65.1 93.0 164.3 207.0 220.1 1,940.8
Iye àmúpín wákàtí ìràn òrùn lójoojúmọ́ 6.4 7.0 6.0 6.0 6.3 4.9 2.8 2.1 3.1 5.3 6.9 7.1 5.3
Source: Deutscher Wetterdienst[25]

Ìjọba

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Wọ́n pín Ìbàdàn sí àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ mọ́kànlá. Márùn-ún wà ní ìgboro Ìbàdàn, mẹ́fà yòókù sì wà ní etílé. Àwọn ìjọba ìbílẹ̀ lónìí jẹ́ àwọn ilé-iṣẹ́ ìjọba tí ìjọba ológun dá sílẹ̀, ṣùgbọ́n ti Òfin ọdún 1999 ṣe àlàyé àti idamọ won, wọ́n sì jẹ́ ìpele kẹta ti ìjọba ní Nàìjíríà. Àwọn ìgbìmọ̀ ìjọba ìbílẹ̀ ní Apá Ṣiṣẹ́ labe tí ó ní Alága Ìṣiṣẹ́, Igbákejì Alága, Akọ́wé àti àwọn Olùbójútó Ìgbìmọ̀.


3.1 Àwọn Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àwọn àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ ìgboro ìlú Ìbàdàn

  1. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ìbàdàn
  2. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Ìbàdàn
  3. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìlàòrùn Ìbàdàn
  4. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìwọòrùn Ìbàdàn
  5. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìwọòrùn Ìbàdàn

Àwọn àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ àyíká etílé Ìbàdàn

  1. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akinyele
  2. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Egbeda
  3. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ido
  4. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lagelu
  5. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Olúyọ̀lé
  6. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ona Ara

Àwọn Agbègbè Ìjọba Ìpínlẹ̀

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ibadan Urban – LGA Chairman

Ibadan Semi-Urban – LGA Chairman

  • Akinyele – Taoreed Jimoh Adedigba
  • Egbeda – Akeem Akintunde
  • Ido – Sheriff Aderemi Adeojo
  • Lagelu – Oyesanmi Toriola
  • Ona Ara – Ogundele Biliaminu
  • Oluyole A yodeji Abass Aleshinloye
Iwo Road1, Ibadan, Oyo State

3.2 Àwọn Àgbègbè Ìdàgbàsókè Ìgbìmọ̀ Ìbílẹ̀ (LCDAs)

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Gómìnà Ìpínlẹ̀ Oyo tẹ́lẹ̀, Senator Isiaka Abiola Ajimobi, dá àwọn Local Council Development Areas (LCDAs) kan sílẹ̀ láti inú àwọn àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tí ó wà tẹ́lẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Oyo. Láti inú àwọn àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ìlú Ìbàdàn, a dá àwọn LCDA wọ̀nyí sílẹ̀:

- Látì inú Ibadan North Local Government Area, wọ́n dá Aare Latosa LCDA àti Irepodun LCDA sílẹ̀. - Látì inú Ibadan North East Local Government Area, wọ́n dá Ibadan East LCDA sílẹ̀. - Látì inú Ibadan North West Local Government Area, wọ́n dá Oke'Badan North LCDA sílẹ̀. - Látì inú Ibadan South East Local Government Area, wọ́n dá Ibadan South LCDA sílẹ̀. - Látì inú Ibadan South West Local Government Area, wọ́n dá Ibadan West LCDA sílẹ̀.

Láti inú àwọn àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ìlú Ìbàdàn tí ó jẹ́ ààrín (semi-urban), a dá àwọn LCDA wọ̀nyí sílẹ̀: - Látì inú Akinyele Local Government Area, wọ́n dá Akinyele South LCDA àti Akinyele East LCDA sílẹ̀.

4 Ìwòntúnwọ́nsì Ènìyàn

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Títí di ọdún 1970, Ìbàdàn jẹ́ ìlú tó tóbi jù lọ ní Sub-Saharan Africa[26] ní pa ti ilẹ̀[27]. Ní 1952, a ṣírò pé lápapọ̀ ilẹ̀ ìlú náà jẹ́ nǹkan bí 103.8 km²[28]. Ṣùgbọ́n 36.2 km² péré ni a kọ́ ilé lé lórí. Èyí túmọ̀ sí pé 67 km² tí ó kù ni a lò fún àwọn ìlò tí kì í ṣe lílọ fún ìkólé, bíi ilẹ̀ àgbẹ̀, àwọn pẹ̀tẹ́lẹ̀ ìkún omi odò, àwọn ibùdó igbó àti omi. Àwọn "ìlò ilẹ̀ tí kì í ṣe ti ìlú" wọ̀nyí parẹ́ ní àwọn ọdún 1960: àwòrán ojú ọ̀run ní ọdún 1973 fi hàn pé àyíká ìlú ti tàn kálẹ̀ pátápátá lórí nǹkan bí 100 km². Ilẹ̀ ìlú pọ̀ sí i láti 136 km² ní 1981 sí 210–240 km² ní 1988-89 (Areola, 1994: 101). Ní 2000, a ṣírò pé Ìbàdàn bo 400 km²[29]. Ìdàgbàsókè agbègbè tí a kọ́ ilé lé ní ìdá kejì ọ̀rúndún ogún (láti 40 km² ní àwọn ọdún 1950 sí 250 km² ní àwọn ọdún 1990) fi hàn kedere pé a ti fojú kéré ìdàgbàsókè lápapọ̀[30] ìlú náà. Ní àwọn ọdún 1980, ọ̀nà òpópónà Ìbàdàn sì Èkó fa ìfà síwájú ìlú tó pọ̀ jù lọ (sí ìlà oòrùn àti àríwá ìlú náà), èyí tí ó tẹ̀lé e ní ọ̀nà Eleiyele (sí ìwọ̀ oòrùn ìlú náà). Láti ìgbà yẹn, ìlú Ìbàdàn ti tàn síwájú síi sí àwọn àgbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó wà nítòsí bí Akinyele àti Egbeda ní pàtàkì.

5 Àwọn Ibùjókòó Ìjọsìn

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Lára àwọn ibùjókòó ìjọsìn[31], àwọn ìjọ Kristẹni[32] àti tẹ́ńpìlì won: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints[33], Christ Apostolic Church, Church of Nigeria[34] (Anglican Communion), Dominion City Church, Presbyterian Church of Nigeria[35] (World Communion of Reformed Churches[36]), Nigerian Baptist Convention[37] (Baptist World Alliance[38]), Living Faith Church Worldwide[39], Redeemed Christian Church of God, HarvestHouse Christian Centre, The Covenant Nation, Assemblies of God[40], Seventh-day Adventist Church[41], Roman Catholic Archdiocese of Ibadan[42] (Catholic Church), Ensign Church of Nations, The Deeper Life Bible Church, and some Pentecostal churches, and Muslim mosques.[43]

6 Àwọn Àṣà Ìkólé

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ọ̀nà tó dára jù láti rìn káàkiri ìlú náà ni láti lo àwọn ibùdó ìtọ́kasí àti àwọn àmì ilẹ̀ tó ṣe pàtàkì.

Front view of Mapo Hall, Ibadan

Agbègbè Dugbe jẹ́ ibùdó ìṣòwò pàtàkì jù lọ ní Ìbàdàn. Èyí ni ibì tí ọ̀pọ̀ báńkì ní ẹ̀ka kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ. Ọ́fíìsì àgbègbè ìwọ̀ oòrùn gúúsù ti Central Bank of Nigeria[44] wà ní Dugbe. Bákannáà, Cocoa House[45] wà ní Dugbe, èyí tí í ṣe ilé gíga àkọ́kọ́ ní Nigeria[46] àti ilé gíga àkọ́kọ́ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfríkà[47], tí Onafowokan Michael Olutusen[48] ṣe àwòkọ́ṣe rẹ̀.

Cocoa House, Ibadan

Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé gíga díẹ̀ ní ìlú náà, ó sì wà ní àárín gbùngbùn agbègbè ìṣòwò ni ìlú Ìbàdàn. Cocoa House jẹ́ olú ilé iṣẹ́ fún Oodua Investment Company tí gbogbo ìpínlẹ̀ ìwọ̀ oòrùn gúúsù ní í ní ìpín. Àwọn ilé gíga mìíràn ní àyíká Dugbe pẹ̀lú Femi Johnson Glass House, ilé CBN, United Bank for Africa, Oxford Building, ilé Federal Radio Corporation of Nigeria, àti àwọn mìíràn.

Musiọ̀mù[49] kan wà nínú ilé Institute of African Studies,[50] èyí tí ó ń fi àwọn àwòrán àti ère idẹ̀ tó ṣe pàtàkì láti ìgbà àtijọ́ hàn. Ìlú náà ní ọ̀pọ̀ ilé ìwé tí ó kún fún ìwé[51], ó sì jẹ́ ilé fún ibùdó tẹlifíṣọ̀n àkọ́kọ́ ní Áfríkà[52]. Ìlú náà ní àwọn ọgbà ẹranko[53] méjì, ọ̀kan wà nínú Yunifásítì Ìbàdàn[54], èyí kejì sì wà ní Agodi Gardens[55], èyí tí ó tún ní ọgbà ewéko[56].


Bower Memorial Tower

Ilé Ìṣọ́ Bower[57], tí a kọ́ ní ọdún 1936, wà ní ìhà ìlà oòrùn lórí Oke Aare (Òkè Olórí Ọ̀gá), ("Aare" ní èdè Yorùbá túmọ̀ sí olórí ogun tàbí ológun tó ga jù), èyí tí a lè rí láti fẹ́rẹ̀ẹ́ gbogbo ibì ní ìlú náà; ó sì tún fún ni ìwo tó dára gan-an ti gbogbo ìlú láti orí òkè. Wọ́n sọ orúkọ rẹ̀ ni ìrántí Robert Lister Bower,[58] wọ́n sì máa ń pè é ní "Láyípo" nígbà míràn – èyí jẹ́ ẹ̀rí sí àkàsò yíyípo nínú ohun ìrántí náà.[59]

Àwọn ilé mìíràn pẹ̀lú Mapo Hall[60] – ilé ìgbìmọ̀ ìlú tó ní ìlànà colonial[61] – tí ó wà lórí òkè kan, "Oke Mapo", Oke Mapo ("oke" túmọ̀ sí òkè ní èdè Yorùbá), ibùdó àṣà[62] Mokola àti Obafemi Awolowo Stadium (tí a mọ̀ sí Liberty Stadium tẹ́lẹ̀). Ilé-ẹ̀kọ́ gíga àkọ́kọ́, Yunifásítì Ìbàdàn (tí a mọ̀ sí University College of Ibadan tẹ́lẹ̀), a sọ pé Obafemi Awolowo Hall[63] nínú Yunifásítì Ìbàdàn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé gbígbé akẹ́kọ̀ọ́ tó ga jù àti tó tóbi jù lọ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfríkà. Ilé ìwòsàn ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ àkọ́kọ́ ní Nàìjíríà, University College Hospital, ni a kọ́ méjèèjì nínú ìlú ayé ọjọ́un tí ń ṣe Ìbàdàn.

Ètò Ìṣúná Owó/Ọkọ̀-òwò

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìbàdàn jẹ́ olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Oyo[64], èyí tí í ṣe ètò ìṣúná ìpínlẹ̀ tó tóbi si kẹta ní Nàìjíríà, lẹ́yìn Ìpínlẹ̀ Èkó[65] àti Ìpínlẹ̀ Rivers ní ti ìtẹ̀lẹ́, àti ètò ìṣúná ìpínlẹ̀ kejì tó tóbi jù lọ tí kò ní epo lẹ́yìn Ìpínlẹ̀ Lagos. Pẹ̀lú ipò rẹ̀ tí ó wà ní ìlànà lórí ojú ọkọ̀ irin[66] tí ó so Èkó pọ̀ mọ́ Kano, ìlú náà jẹ́ ibùdó ìṣòwò pàtàkì fún Ègé, kókóà[67], òwú[68], igi[69], rọ́bà, àti Ẹpọ Pupa[70]. Ìlú àti àwọn agbègbè rẹ̀ jẹ́ ilé fún ọ̀pọ̀ ilé-iṣẹ́ bíi ti àgbẹ̀ àti ẹran, ìpaso láárọ, ìṣètò oúnjẹ, ìtọ́jú ìlera àti ìṣe òsó, ìṣètò tábà àti ìṣèjáde sìgá, iṣẹ́ awọ àti ìṣe ohun èlò ilé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ amọ̀[71], kaolin[72] àti àwọn ǹkan alumoni inú Odò[73] lo wà ní àyíká ìlú náà, àwọn ọgbà ẹran máàlúù[74] púpọ̀ sì wà, ilé ìṣètò wàrà[75] àti ilé ìpa ẹran[76] ti ìṣòwò ní Ìbàdàn. Ọ̀pọ̀ báńkì àti ilé-iṣẹ́ ìníṣìọ́rànṣi tàn káàkiri ìlú náà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ fún àwọn olùgbé ìlú náà tí ó lé ní mílíọ̀nù.

Àwọn ojúlówó iṣẹ́ ètò ìṣúná owó pàtàkì tí àwọn ará Ìbàdàn ń ṣe pẹ̀lú Ogbin, Ìṣòwò, Iṣẹ́ ìjọba, Iṣẹ́ ilé-iṣẹ́, Abala iṣẹ́/Ìṣèjáde ìpele kẹta, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Olú ilé iṣẹ́ ti International Institute of Tropical Agriculture (IITA) ní ilẹ̀ lópọ̀lọpọ̀ fún ìwádìí ogbin àti irúgbìn sí àwọn irúgbìn ilẹ̀ wá tó ṣe pàtàkì bíi ọ̀gẹ̀dẹ̀, ọ̀gẹ̀dẹ̀ ọ̀pọ̀tọ́, àgbàdo, ègé, sọ́yà, ẹ̀wà àti isu.[77] Gẹ́gẹ́ bí ìròyìn kan ṣe sọ, Ìbàdàn jẹ́ ìlú kẹta tí ìgbé ayé rẹ̀ kò wọn púpò ní ọrílé-èdè Nàìjíríà.[78]

Ìdárayá àti Ìsinmi

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Ìrìnàjò

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Yàrá Ìgbóùn Sáféfé

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àwọn Èyàn Olókìkí

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]

Àwọn ènìyàn olókìkí láti Ìbàdàn tàbí tí wọ́n ní ìsopọ̀ pẹ̀lú rẹ̀:

Aminatu Abiodun, Ìyálódé kẹtàlá ti Ìbàdàn

Victor Adeboyejo[79], agbá bọ́ọ̀lù ní British Championship League

Lamidi Adedibu, olóṣèlú

Adegoke Adelabu, olóṣèlú ní Ìwọ̀ Oòrùn Àtijọ́

Wally Adeyemo, òṣìṣẹ́ ìjọba Amẹ́ríkà

Sade Adu, olórin

Abdul Ganiyy Agbotomokekere, Imám

Abiola Ajimobi (1949–2020), Gómìnà Ìpínlẹ̀ Oyo tẹ́lẹ̀

Humuani Alaga, ajàfẹ́tọ́ àti oníṣòwò aṣọ ìbílẹ̀

Yetide Badaki, òṣèré

Saburee Babajide Bakre, ọba

Kingsley Chioma

Ken Goldberg, olùpilẹ̀ṣẹ̀

Rasheed Ladoja, Gómìnà Ìpínlẹ̀ Oyo tẹ́lẹ̀

Oluwole Omofemi, olórin àti olùtọ́jú iṣẹ́ ọnà

Hugo Weaving, òṣèré

Superstar YB, olórin

Laduntan Oyekanmi, Ìyálódé kẹrìnlá ti Ìbàdàn

Ladosu Ladapo (1929–2003), adájọ́ ọrílé-èdè Nàìjíríà


Àwòrán

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]


Archbishop Ayo Lidigbolu House

Ayefele music house

Bower towers
Bower towers gate
Bowers towers, Ibadan

Cocoa Dome, Dupe Ibadan
Crown Trust Plaza
Dugbe roundabout, Ibadan
Havana Royale hall and event centre
Ibadan brown roofs
Mobolaji Johnson house
Kola Daisi University city building
Maharaji village
Molete Baptist church
Ibadan ring road
Oba Adesoji Adereni house
Specialist hospital
Government house gate
High court of Justice
Presbyterian church
Stadium
St. Annes CHURCH
Sango Ojurin MARKET
Ventura MALL
Ibadan Aerial View of Alakia from an AIRPLANE

Àwọn ìtọ́kasí

[àtúnṣe | àtúnṣe àmìọ̀rọ̀]
  1. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Oyo
  2. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/New_Oyo
  3. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Lagelu
  4. ↑ "Ibadan History" (in en-US). Litcaf. 2016-02-12. Archived from the original on 2020-08-02. https://web.archive.org/web/20200802002445/https://litcaf.com/ibadan-history/.
  5. ↑ https://yo.wikipedia.org/wiki/%C3%8Cp%C3%ADnl%E1%BA%B9%CC%80_%E1%BB%8C%CC%80y%E1%BB%8D%CC%81
  6. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Lagos
  7. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Benin
  8. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Sea_level
  9. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ogunpa_River
  10. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ogunpa_River
  11. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Stream
  12. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Osun_River
  13. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Asejire_Reservoir
  14. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ogun_River
  15. ↑ Ìpínlẹ̀ Èkó
  16. ↑ Ìpínlẹ̀ Ògùn
  17. ↑ Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun
  18. ↑ Èrúwà
  19. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Tropical_wet_and_dry_climate
  20. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6ppen_climate_classification
  21. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Wet_season
  22. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_season
  23. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Harmattan
  24. ↑ Ìwọòrùn Áfíríkà
  25. ↑ "Klimatafel von Ibadan / Nigeria" (PDF). Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world (in German). Deutscher Wetterdienst. Retrieved 14 July 2016.
  26. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Sub-Saharan_Africa
  27. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ibadan#cite_note-thecity-9
  28. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ibadan#cite_note-23
  29. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ibadan#cite_note-24
  30. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Urban_sprawl
  31. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Places_of_worship
  32. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Christianity
  33. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/The_Church_of_Jesus_Christ_of_Latter-day_Saints
  34. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Church_of_Nigeria
  35. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Presbyterian_Church_of_Nigeria
  36. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/World_Communion_of_Reformed_Churches
  37. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nigerian_Baptist_Convention
  38. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Baptist_World_Alliance
  39. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Living_Faith_Church_Worldwide
  40. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Assemblies_of_God
  41. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Seventh-day_Adventist_Church
  42. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Archdiocese_of_Ibadan
  43. ↑ J. Gordon Melton, Martin Baumann, Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, ABC-CLIO, USA, 2010, p. 2107
  44. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Central_Bank_of_Nigeria
  45. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Cocoa_House
  46. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Skyscraper
  47. ↑ Ìwọòrùn Áfíríkà
  48. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Onafowokan_Michael_Olutusen
  49. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Museum
  50. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Institute_of_African_Studies
  51. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Libraries
  52. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Television_station
  53. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Zoological_gardens
  54. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Ibadan
  55. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Agodi_Gardens
  56. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Botanical_garden
  57. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Layipo
  58. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Lister_Bower
  59. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ibadan#cite_note-:0-30
  60. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mapo_Hall
  61. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/City_hall
  62. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Cultural
  63. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Obafemi_Awolowo_Stadium
  64. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Oyo_State
  65. ↑ Ìpínlẹ̀ Èkó
  66. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Railway_line
  67. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Cocoa_bean
  68. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Cotton
  69. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Timber
  70. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Palm_oil
  71. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Clay
  72. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Kaolin
  73. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Aquamarines
  74. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Cattle
  75. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Dairy_farming
  76. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Abattoir
  77. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ibadan#cite_note-45
  78. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ibadan#cite_note-46
  79. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Victor_Adeboyejo
Jẹ́ kíkójáde láti "https://yo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ìbàdàn&oldid=612853"